Η Κύπρος καταγράφει ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά σωματικής και συναισθηματικής εξάντλησης των εργαζομένων, σύμφωνα με τα στοιχεία της ευρωπαϊκής Έρευνας για τις Συνθήκες Εργασίας 2024, η οποία δημοσιεύτηκε την Τρίτη και αποτυπώνει τις εξελίξεις στην αγορά εργασίας και την ποιότητα απασχόλησης σε 35 ευρωπαϊκές χώρες.

Η έρευνα που εκπονήθηκε από το οργανισμό της ΕΕ «Ευρωπαϊκό Ίδρυμα για τη Βελτίωση των Συνθηκών Διαβίωσης και Εργασίας» (Eurofound), αποτελεί την όγδοη έκδοση μίας σειράς που καταγράφει για περισσότερες από τρεις δεκαετίες τις μεταβολές στην εργασιακή ζωή στην Ευρώπη. Η έρευνα βασίστηκε σε περισσότερες από 36.600 δια ζώσης συνεντεύξεις διάρκειας περίπου 45 λεπτών και καλύπτει τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ, καθώς και τη Νορβηγία, την Ελβετία, την Αλβανία, τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, το Μαυροβούνιο, τη Βόρεια Μακεδονία, το Κόσοβο και τη Σερβία.

Η μελέτη εξετάζει την ποιότητα της εργασίας μέσα από επτά βασικές διαστάσεις: τις αποδοχές, τις προοπτικές εξέλιξης, τις δεξιότητες και την αυτονομία, τον χρόνο εργασίας, την ένταση εργασίας, το κοινωνικό περιβάλλον και το φυσικό περιβάλλον στον χώρο εργασίας. Παράλληλα, αποτυπώνει ευρύτερες πτυχές της εργασιακής ζωής, όπως η ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής, η σταδιοδρομία, η ασφάλεια απασχόλησης, η υγεία και η ευημερία, καθώς και η συνολική βιωσιμότητα της εργασίας.

Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα στοιχεία δείχνουν ότι το 2024 καταγράφεται ιστορικά υψηλό επίπεδο απασχόλησης, με 207,8 εκατομμύρια ενήλικες να εργάζονται, εκ των οποίων 200,7 εκατομμύρια είναι σε ηλικία εργασίας (15–64 ετών).

Το ποσοστό ανεργίας διαμορφώνεται στο 5,8%, στο χαμηλότερο επίπεδο μίας γενιάς, ενώ το ποσοστό απασχόλησης ανέρχεται στο 75,8%, καταγράφοντας αύξηση περίπου οκτώ ποσοστιαίων μονάδων από το 2010 και προσεγγίζοντας τον στόχο του 78% που έχει τεθεί για το 2030.

Η έρευνα επισημαίνει ότι η άνοδος της απασχόλησης καταγράφεται παρά το πιο απαιτητικό δημογραφικό περιβάλλον, καθώς ο πληθυσμός σε ηλικία εργασίας στην ΕΕ μειώθηκε κατά περίπου εννέα εκατομμύρια άτομα μεταξύ 2009 και 2024. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, η δημογραφική συρρίκνωση αναμένεται να συνεχιστεί τις επόμενες δεκαετίες, με ακόμη εντονότερη μείωση στον πληθυσμό εργασιακής ηλικίας.

Όσον αφορά τα πρότυπα απασχόλησης, περίπου το 5% των εργαζομένων στην ΕΕ δηλώνει ότι έχει δεύτερη εργασία, με σημαντικές διαφορές μεταξύ χωρών. Τα υψηλότερα ποσοστά καταγράφονται στη Νορβηγία και τη Σουηδία, όπου ένας στους έξι εργαζόμενους έχει δεύτερη εργασία, ενώ ακολουθούν η Τσεχία, η Εσθονία, η Δανία, η Φινλανδία, η Λιθουανία, η Ολλανδία και η Ελβετία, όπου περίπου ένας στους δέκα εργαζόμενους έχει επιπλέον εργασία.

Το συνολικό ποσοστό παρουσιάζει μείωση σε σχέση με το 2015, όταν ανερχόταν στο 8%, με την έρευνα να επισημαίνει ότι η υποχώρηση αφορά κυρίως περιστασιακές μορφές δευτερεύουσας απασχόλησης. Οι βασικοί λόγοι που αναφέρονται για την ύπαρξη δεύτερης εργασίας είναι η ανάγκη για πρόσθετο εισόδημα, η κάλυψη βασικών αναγκών, αλλά και λόγοι εμπειρίας ή επαγγελματικής δραστηριότητας.

Σε ό,τι αφορά τον χρόνο εργασίας, το κυρίαρχο πρότυπο στην ΕΕ το 2024 παραμένει η εργασία 35 έως 40 ωρών την εβδομάδα σε πενθήμερη βάση, με ποσοστό 51% των εργαζομένων. Παράλληλα, καταγράφεται σταδιακή μείωση του μέσου εβδομαδιαίου χρόνου εργασίας, ο οποίος διαμορφώνεται στις 38,8 ώρες για τους άνδρες και στις 33,8 ώρες για τις γυναίκες, ενώ μειώνεται και το ποσοστό των εργαζομένων που υπερβαίνουν τις 41 ώρες εβδομαδιαίως.

Η έρευνα καταγράφει επίσης σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ κρατών μελών ως προς τα ωράρια και τα πρότυπα εργασίας. Υψηλότερα ποσοστά πλήρους απασχόλησης εμφανίζονται στην Ουγγαρία, τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία και χαμηλότερα σε χώρες όπως η Ελλάδα και η Ιταλία. Τονίζεται πως στην Ολλανδία, όπου η μερική απασχόληση είναι πιο διαδεδομένη, πολλοί εργαζόμενοι εργάζονται λιγότερες από 35 ώρες την εβδομάδα. Η εργασία έξι ή επτά ημερών την εβδομάδα είναι πιο συχνή στη Ρουμανία (19%), την Πορτογαλία (20%), την Κύπρο (21%), την Κροατία (29%), την Ιταλία (34%) και την Ελλάδα (38%). Στην Ελλάδα, όσοι αναφέρουν 6 ή 7 συνήθεις εργάσιμες ημέρες και 41 ώρες ή περισσότερες την εβδομάδα, αντιπροσωπεύουν το 30% όλων των εργαζομένων, ενώ στην Ιταλία αντιπροσωπεύουν το 16% όλων των εργαζομένων και στη Ρουμανία το 13%. Στη Δανία, αυτό το μοτίβο αναφέρεται μόνο από το 3% των εργαζομένων.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο δείκτης έντασης εργασίας, όπου καταγράφονται έντονες διαφοροποιήσεις μεταξύ χωρών και τομέων. Στις υψηλότερες επιδόσεις συγκαταλέγονται η Βουλγαρία, η Ολλανδία και η Πολωνία, με 71 βαθμούς ενώ στις χαμηλότερες η Κύπρος και η Μάλτα, με 56 και 57 βαθμούς αντίστοιχα. Σημειώνεται ότι η βαθμολόγηση προκύπτει μέσω φόρμουλας που περιλαμβάνει μεταξύ άλλων τις ώρες εργασίας και τις αυστηρές προθεσμίες.

Σωματική και συναισθηματική εξάντληση

Η έρευνα εξετάζει επίσης τον βαθμό σωματικής και συναισθηματικής εξάντλησης των εργαζομένων, στοιχεία που συνδέονται άμεσα με φαινόμενα επαγγελματικής εξουθένωσης (burnout).

Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, το 8% των εργαζομένων δηλώνει ότι αισθάνεται πάντα σωματικά εξαντλημένο στο τέλος της εργάσιμης ημέρας, το 20% τις περισσότερες φορές, το 39% μερικές φορές, το 22% σπάνια και το 10% ποτέ. Οι γυναίκες εμφανίζονται πιο πιθανό να αναφέρουν σωματική εξάντληση «πάντα» ή «τις περισσότερες φορές» σε σύγκριση με τους άνδρες (30% έναντι 26%).

Μεταξύ των επαγγελμάτων, τα υψηλότερα ποσοστά σωματικής κόπωσης καταγράφονται στους ειδικευμένους γεωργικούς εργαζόμενους (37%), ενώ χαμηλότερα επίπεδα εμφανίζονται στους διοικητικούς και γραφειακούς εργαζόμενους (20%). Σε επίπεδο τομέων, τα υψηλότερα ποσοστά καταγράφονται στην υγεία και τη γεωργία, όπου φτάνουν το 35%.

Σημαντικές διαφοροποιήσεις παρατηρούνται και μεταξύ χωρών, με την Κύπρο να καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό σωματικής εξάντλησης, καθώς σχεδόν το 44% των εργαζομένων δηλώνει ότι αισθάνεται πάντα ή τις περισσότερες φορές σωματικά εξαντλημένο λόγω της εργασίας του. Αντίθετα, τα χαμηλότερα ποσοστά καταγράφονται στην Ολλανδία, με 18%.

Αναφορικά με τη συναισθηματική εξάντληση, το 3% των εργαζομένων στην ΕΕ δηλώνει ότι αισθάνεται πάντα συναισθηματικά εξαντλημένο από την εργασία του, το 10% τις περισσότερες φορές, το 28% μερικές φορές, το 30% σπάνια και το 29% ποτέ. Και σε αυτή την περίπτωση, οι γυναίκες αναφέρουν συχνότερα συναισθηματική εξάντληση σε σχέση με τους άνδρες (15% έναντι 12% όταν συνδυάζονται οι κατηγορίες «πάντα» και «τις περισσότερες φορές»).