«Αυτή τη φορά, η ρήξη μοιάζει πραγματική». Mε αυτή φράση περιγράφει ανάλυση των New York Times το διογκούμενο χάσμα μεταξύ του Ντόναλντ Τραμπ και του Βολοντίμιρ Ζελένσκι, που θα μπορούσε, εφόσον δεν γεφυρωθεί, να αποβεί καθοριστικό για την εξέλιξη του πολέμου στην Ουκρανία.

Οπως αναφέρει η αμερικανική εφημερίδα, ο Τραμπ εδώ και καιρό δεν κρύβει την περιφρόνησή του για τον Ζελένσκι, καθώς και την εύνοιά του προς τον Πούτιν. Ωστόσο, ο Ουκρανός πρόεδρος κατάφερνε πάντα να διατηρεί κάποιας μορφής αμερικανική στήριξη απέναντι στη Ρωσία, συμμετέχοντας σε άκαρπες ειρηνευτικές συνομιλίες υπό την ηγεσία των ΗΠΑ και «λούζοντας» τον ένοικο του Λευκού Οίκου με ευχαριστίες και κολακείες για την «ισχυρή ηγεσία» του.

Τώρα, ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών —οι οποίες εκλαμβάνονται ως δημοψήφισμα για την προεδρία Τραμπ— η σχέση τους φαίνεται να βρίσκεται στα πρόθυρα οριστικής ρήξης. Αυτό το χάσμα εγκυμονεί κινδύνους για την κυβέρνηση Τραμπ, αλλά, το κυριότερο, για την Ουκρανία, ο στρατός της οποίας εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την κρίσιμη επιχειρησιακή βοήθεια που λαμβάνει από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Το χρονικό της ρήξης

Για τους Ουκρανούς, τα πλήγματα διαδέχθηκαν το ένα το άλλο μέσα σε μία και μόνο, εξαιρετικά δυσάρεστη γι’ αυτούς, εβδομάδα.

Ο Αμερικανός πρόεδρος απέδωσε την εκρηκτική άνοδο των τιμών του ντίζελ στον πόλεμο που εξαπέλυσε η Ρωσία κατά της Ουκρανίας, αντί για την πραγματική αιτία —όπως επισημαίνουν οι ειδικοί στον τομέα της ενέργειας— που δεν είναι άλλη από τον πόλεμο που ο ίδιος κήρυξε κατά του Ιράν. Ηρε προσωρινά τις αμερικανικές κυρώσεις στις πωλήσεις ρωσικού ντίζελ, σε μια κίνηση που, όπως υποστηρίζουν οι ΝΥΤ, πιθανότατα θα αποδειχθεί αποτυχημένη προσπάθεια μείωσης των τιμών. Κήρυξε μονομερώς μια «ενεργειακή εκεχειρία» στον πόλεμο, η οποία στην πράξη ωφέλησε μόνο τη Ρωσία και έβλαψε την Ουκρανία. Και, επιπλέον, ζήτησε την αντικατάσταση του Ζελένσκι στην ουκρανική προεδρία.

Και μετά ήρθε το επεισόδιο με το Starlink του Ελον Μασκ. Ο ουκρανικός στρατός ανέφερε ξαφνικούς και ανεξήγητους περιορισμούς στη χρήση του Starshield της SpaceX — μιας στρατιωτικής εκδοχής του συστήματος δορυφορικού διαδικτύου Starlink, το οποίο είναι ζωτικής σημασίας για τις επικοινωνίες της Ουκρανίας στο πεδίο της μάχης. Ο Μασκ, σύμμαχος -με σκαμπανεβάσματα- του Τραμπ άφησε να εννοηθεί ότι μόνο ο αμερικανικός στρατός και, τελικά, ο ίδιος ο κ. Τραμπ θα μπορούσαν να περιορίσουν τη χρήση του Starshield. Στη συνέχεια, ο ιδιοκτήτης της SpaceX τάχθηκε επίσης υπέρ της ανάδειξης νέου προέδρου στην Ουκρανία, ευθυγραμμιζόμενος με τον Αμερικανό πρόεδρο.

Αφού αρχικά απέφυγε να τοποθετηθεί, ο Ζελένσκι —εμφανώς εξοργισμένος— δήλωσε ότι αισθάνεται προδομένος, καθώς ο Τραμπ πήρε ανοιχτά το μέρος ενός Ρώσου ηγέτη, ο οποίος ευθύνεται για τον θάνατο δεκάδων Ουκρανών αμάχων. Αγνοώντας την προτροπή του Τραμπ για κατάπαυση του πυρός, ο Ουκρανός πρόεδρος δήλωσε ότι το Κίεβο θα επανεκκινήσει τις επιθέσεις της εναντίον ρωσικών διυλιστηρίων πετρελαίου. Οταν ρωτήθηκε από τον δημοσιογράφο Πιρς Μόργκαν αν πιστεύει ότι η Ουκρανία «χάνει» τις Ηνωμένες Πολιτείες, απάντησε μονολεκτικά: «ναι».

Την Παρασκευή, στη σύνοδο κορυφής των Βρυξελλών, ο Ζελένσκι φάνηκε να το πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα. Οταν ρωτήθηκε αν χρησιμοποιείται ως αποδιοπομπαίος τράγος για τα προβλήματα του Αμερικανού προέδρου, χαμογέλασε λοξά και έκανε μια παρατεταμένη παύση. Ολοι ξέσπασαν σε γέλια. Στη συνέχεια, έγειρε προς το μικρόφωνο και είπε: «Αυτή είναι η απάντησή μου».

Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει πού θα καταλήξει αυτός ο λεκτικός πόλεμος, σχολιάζει η αμερικανική εφημερίδα. Ωστόσο, αρκετοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι αν συνεχιστεί, θα ωφελήσει τη Ρωσία και θα βλάψει τη διακυβέρνηση Τραμπ, την Ουκρανία και τους Ευρωπαίους συμμάχους του Κιέβου.

«Είναι μια κατάσταση όπου όλοι βγαίνουν χαμένοι», δήλωσε ο Μπάλαζ Γιαράμπικ, πρώην διπλωμάτης της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Κίεβο, ο οποίος εργάζεται πλέον στην R. Politik, μια εταιρεία πολιτικής ανάλυσης. «Είναι κακό για τον Τραμπ, πιστεύω. Είναι κακό για τον Ζελένσκι, προφανώς. Αλλά είναι κακό και για τους Ευρωπαίους».

Στην πιο πρόσφατη εξέλιξη, ο Τραμπ τα ξημερώματα του Σαββάτου (ώρα Κύπρου) υπέγρεψε εκτελέστικο διάταγμα με το οποίο «παγώνει» το πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας, το οποίο είχε εγκριθεί από το Κογκρέσο προ εβδομάδων.

Τι θα σήμαινε ένα τέλος στην αμερικανική βοήθεια

Το χειρότερο σενάριο για την Ουκρανία θα ήταν ο Τραμπ και το Υπουργείο Πολέμου των ΗΠΑ να αναστείλουν τη βοήθεια προς τον ουκρανικό στρατό. Το Κίεβο ελπίζει ότι μια τέτοια κίνηση θα είχε υπερβολικά βαρύ πολιτικό κόστος για τον Αμερικανό πρόεδρο, δεδομένου ότι ο ίδιος δέχεται ήδη επικρίσεις από Ρεπουμπλικανούς αναφορικά με τη στάση του απέναντι στην Ουκρανία.

(AP Photo/Efrem Lukatsky)

Το Κίεβο βασίζεται στο δίκτυο διαδικτύου Starshield —το οποίο χρηματοδοτείται από το Πεντάγωνο— κατά μήκος της πρώτης γραμμής του μετώπου, καθώς και σε στρατιωτικές πληροφορίες που προειδοποιούν τη χώρα για επερχόμενες πυραυλικές επιθέσεις και συνδράμουν στον εντοπισμό στόχων για τα δικά της πλήγματα μέσου βεληνεκούς.

Επιπλέον, η Ουκρανία εξαρτάται από τις Ηνωμένες Πολιτείες για την προμήθεια οπλισμού -με τη συνδρομή συμμάχων-, όπως ανταλλακτικά για τα αεροσκάφη F-16 και αναχαιτιστικούς πυραύλους Patriot· πρόκειται για το μοναδικό οπλικό σύστημα που διαθέτουν οι Ουκρανοί και είναι ικανό να καταρρίψει ρωσικούς βαλλιστικούς πυραύλους.

Η απώλεια αυτής της βοήθειας θα έπληττε τον ουκρανικό στρατό ακριβώς τη στιγμή που τα πηγαίνει καλά έναντι των Ρώσων στην πρώτη γραμμή. Θα έπληττε επίσης τις ουκρανικές πόλεις, οι οποίες δέχονται διαρκείς επιθέσεις με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη, και θα οδηγούσε στον θάνατο περισσότερους Ουκρανούς αμάχους.

Ο Ζελένσκι έχει βρεθεί στο επίκεντρο των πυρών του Τραμπ και στο παρελθόν. Ποιος ξεχνά την ευθεία επίθεση στο Οβάλ Γραφείο του Λευκού Οίκου, σε απευθείας μετάδοση;

(AP Photo/ Mystyslav Chernov)

Αν και ο Ουκρανός πρόεδρος κατάφερε να γεφυρώσει αυτό το χάσμα, οι ΗΠΑ σταμάτησαν να παρέχουν όπλα στην Ουκρανία δωρεάν, απαιτώντας πλέον από το Κίεβο και τους δυτικούς συμμάχους του να πληρώνουν. Εκτοτε, η Ουκρανία έχει ενισχύσει σημαντικά τη δική της αμυντική παραγωγή, αμβλύνοντας τις συνέπειες της αμερικανικής απεμπλοκής — και δίνοντας παράλληλα στον κ. Ζελένσκι μεγαλύτερη ελευθερία να εκφράζει τις απόψεις του. «Η δυνατότητα άσκησης πίεσης που διαθέτει ο Τραμπ, σταματώντας την παροχή όπλων προς την Ουκρανία, είναι πολύ περιορισμένη», λέει στους ΝΥΤ ο Νίκο Λάνγκε, πρώην αξιωματούχος του γερμανικού Υπουργείου Άμυνας και νυν ανώτερος ερευνητής στη Διάσκεψη του Μονάχου για την Ασφάλεια.

Ωστόσο, είναι διαφορετικά τα δεδομένα στο πεδίο της παροχής πληροφοριών. Παρά το γεγονός ότι οι ευρωπαϊκές χώρες παρέχουν ορισμένες πληροφορίες στην Ουκρανία, τίποτα δεν μπορεί να υποκαταστήσει επαρκώς τις αμερικανικές πληροφορίες, οι οποίες προσφέρουν έγκαιρη προειδοποίηση για πλήγματα με πυραύλους κρουζ από πλοία στη Μαύρη Θάλασσα ή για επιθέσεις με βαλλιστικούς πυραύλους. Εάν η Ουκρανία δεν λαμβάνει έγκαιρη προειδοποίηση και δεν διαθέτει συστήματα Patriot για την αναχαίτισή τους, η Ρωσία θα είναι σε θέση να εξαπολύει πλήγματα ατιμώρητα.

Κρίσιμη καμπή

Αυτή την εβδομάδα, η Ουκρανία πήρε μια γεύση από το τι θα μπορούσε να συμβεί εάν οι HΠΑ σταματούσαν να παρέχουν βοήθεια. Ουκρανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι το Κίεβο δεν έλαβε καμία προειδοποίηση από τους εταίρους της —όρος που αποτελεί κωδική αναφορά για τις Ηνωμένες Πολιτείες— σχετικά με δύο κύματα πυραυλικών επιθέσεων εναντίον του Κιέβου, την Τρίτη και την Τετάρτη. Οι πύραυλοι αυτοί έπληξαν τους στόχους τους ακριβώς τη στιγμή που ήχησαν οι σειρήνες αεροπορικής επιδρομής.

Δεν είναι σαφές γιατί η Ουκρανία δεν έλαβε καμία ειδοποίηση. Ισως αυτό να οφείλεται στο ότι επρόκειτο για πυραύλους τύπου S-400, οι οποίοι διανύουν μικρές αποστάσεις με εξαιρετικά μεγάλη ταχύτητα, γεγονός που συχνά δεν αφήνει περιθώρια για έγκαιρη προειδοποίηση. Ουκρανοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι, σε άλλες περιπτώσεις βαλλιστικών επιθέσεων, είχαν λάβει σχετική ειδοποίηση.

Αλλά μετά ήρθαν τα προβλήματα με το σύστημα Starshield, τα οποία, σύμφωνα με Ουκρανούς στρατιώτες, παρεμπόδισαν την εκτόξευση drones, καθώς και μια σειρά άλλων επιχειρήσεων. Μια διακομματική ομάδα Αμερικανών γερουσιαστών ζήτησε τη διενέργεια έρευνας.

Καταλήγοντας, οι ΝΥΤ αναφέρουν οι επόμενες δύο εβδομάδες ενδέχεται να δώσουν μια ένδειξη για τις εξελίξεις στη σχέση μεταξύ Τραμπ και Ζελένσκι.

«Πρέπει να δούμε τι θα συμβεί μέχρι τις ενδιάμεσες εκλογές», λέει στο ρεπορτάζ ο Χάρι Νεντέλκου, ανώτερο στέλεχος στη Rasmussen Global, μιας ευρωπαϊκής συμβουλευτικής εταιρείας. «Πρέπει να δούμε πώς θα χειριστεί την κατάσταση ο Τραμπ. Από τη μία πλευρά, θέλει να δείξει ότι επιτυγχάνει μείωση των τιμών των καυσίμων. Από την άλλη, δέχεται κριτική από το ίδιο του το στρατόπεδο. Γεωπολιτικά, ωστόσο, πρόκειται αναμφίβολα για μαχαίρωμα στην πλάτη. Μια γεωπολιτική προδοσία».