Η Σαουδική Αραβία, το Πακιστάν και η Τουρκία υπέγραψαν σήμερα, Παρασκευή στη Μέκκα κοινή αμυντική συμφωνία, ενισχύοντας τη στρατηγική τους συνεργασία σε μια περίοδο έντονης αστάθειας στη Μέση Ανατολή.

Οι τρεις σουνιτικές μουσουλμανικές χώρες, παραδοσιακοί σύμμαχοι των Ηνωμένων Πολιτειών, εμφανίζονται ολοένα και πιο ανήσυχες για τη συνεχιζόμενη περιφερειακή σύγκρουση, η οποία έχει οδηγήσει ακόμη και σε επιθέσεις με πυραύλους κατά πετρελαιοπαραγωγών κρατών του Κόλπου.

Από τις 28 Φεβρουαρίου, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εξαπέλυσαν μεγάλης κλίμακας επιθέσεις κατά του Ιράν, η Τεχεράνη και οι σύμμαχοί της πραγματοποιούν επιθέσεις εναντίον της Σαουδικής Αραβίας και άλλων κρατών του Κόλπου, ενώ έχουν προκαλέσει σοβαρές διαταραχές στις ενεργειακές μεταφορές της περιοχής.

Σύμφωνα με το κοινό ανακοινωθέν, η Συμφωνία Κοινής Αμυνας της Μέκκας αποσκοπεί στην ενίσχυση της συλλογικής αποτροπής έναντι κάθε επιθετικής ενέργειας και προβλέπει ότι ένοπλη επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη θα θεωρείται επίθεση εναντίον όλων.

Η ανακοίνωση δεν αποσαφηνίζει τις συγκεκριμένες στρατιωτικές δεσμεύσεις που αναλαμβάνει κάθε χώρα, επισημαίνει όμως ότι στόχος είναι η ενίσχυση της συλλογικής ασφάλειας και η προώθηση της ειρήνης, της σταθερότητας και της ασφάλειας τόσο στην περιοχή όσο και ευρύτερα.

Τούρκος αξιωματούχος διευκρίνισε ότι το σύμφωνο έχει αποκλειστικά αμυντικό χαρακτήρα, δεν στρέφεται κατά συγκεκριμένης χώρας και παραμένει ανοικτό σε άλλα κράτη της περιοχής. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι δεν καταργεί ούτε αντικαθιστά υφιστάμενες διμερείς ή πολυμερείς αμυντικές συμφωνίες των τριών χωρών.

Ωστόσο, σύμφωνα με το Reuters, η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν συμμερίζονται την ανησυχία για την ολοένα πιο επιθετική στρατιωτική στάση τόσο του Ισραήλ όσο και του σιιτικού καθεστώτος του Ιράν, σε μια περίοδο κατά την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες δυσκολεύονται να περιορίσουν την περιφερειακή αποσταθεροποίηση.

Ισχυρός πολιτικός συμβολισμός

«Ο πολιτικός συμβολισμός της συνόδου είναι ιδιαίτερα σημαντικός. Τρία από τα ισχυρότερα κράτη του μουσουλμανικού κόσμου συναντώνται σε μια περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας, δείχνοντας μεγαλύτερη διάθεση να συντονίσουν τις πολιτικές τους στον τομέα της ασφάλειας», δήλωσε ο Αμπντουλαζίζ Σάγκερ, πρόεδρος του Gulf Research Center.

Πρόσθεσε δε, ότι εάν η πρωτοβουλία αποκτήσει θεσμική υπόσταση και μεταφραστεί σε συγκεκριμένη συνεργασία, μπορεί να ενισχύσει το διπλωματικό και αμυντικό βάρος των τριών χωρών και να συμβάλει στη διαμόρφωση μιας περισσότερο περιφερειακής αρχιτεκτονικής ασφάλειας.

Η Τουρκία διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ, η Σαουδική Αραβία αποτελεί τη μεγαλύτερη δύναμη του Κόλπου, φιλοξενεί τους ιερότερους τόπους του Ισλάμ και συγκαταλέγεται στους κορυφαίους εξαγωγείς πετρελαίου, ενώ το Πακιστάν είναι η μοναδική μουσουλμανική χώρα που διαθέτει πυρηνικό οπλοστάσιο.

Ο πρωθυπουργός του Πακιστάν Σεχμπάζ Σαρίφ, συνοδευόμενος από τον αρχηγό του στρατού Ασίμ Μουνίρ, πραγματοποίησε το προσκύνημα της Ούμρα στη Μέκκα πριν από την άφιξη του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Οι δύο ηγέτες συναντήθηκαν με τον πρίγκιπα διάδοχο της Σαουδικής Αραβίας Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν.

Η Σαουδική Αραβία έχει δεχθεί επανειλημμένες επιθέσεις από το Ιράν, αλλά και από τους συμμάχους του, όπως οι αντάρτες Χούθι στην Υεμένη και σιιτικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ. Παράλληλα, η σύγκρουση έχει διαταράξει την ασφάλεια όλων των κρατών του Κόλπου και έχει περιορίσει δραστικά τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, από όπου πριν από τον πόλεμο διερχόταν περίπου το 20% της παγκόσμιας διακίνησης ενέργειας.

Ενίσχυση μιας ήδη στενής στρατιωτικής συνεργασίας

Η συμφωνία αποτελεί προϊόν σχεδόν ενός έτους διαπραγματεύσεων. Ηδη από τον Ιανουάριο, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν είχε δηλώσει ότι η Αγκυρα επιδιώκει τη δημιουργία μιας ευρύτερης περιφερειακής πλατφόρμας ασφάλειας.

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, που κλιμακώθηκε μετά την επίθεση της Χαμάς κατά του Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023, έχει επεκταθεί σχεδόν σε ολόκληρη την περιοχή. Το Ισραήλ έχει διεξαγάγει επιχειρήσεις στη Γάζα, στον νότιο Λίβανο, στη Συρία και στο Ιράν, ενώ η Τεχεράνη έχει εξαπολύσει επιθέσεις εναντίον αμερικανικών βάσεων και πολιτικών υποδομών στη Σαουδική Αραβία, το Κουβέιτ, το Μπαχρέιν, το Κατάρ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Ομάν, την Ιορδανία και το Ισραήλ.

Αν και η Τουρκία και το Πακιστάν δεν έχουν δεχθεί σημαντικές άμεσες επιθέσεις, επιδιώκουν την αποκλιμάκωση της κρίσης, καθώς οι συγκρούσεις απειλούν τόσο την ασφάλεια όσο και τις οικονομίες τους.

Για τη Σαουδική Αραβία, οι συνέπειες των τελευταίων εξελίξεων είναι ακόμη βαρύτερες, καθώς απειλούνται οι πετρελαϊκές εξαγωγές και τα φιλόδοξα αναπτυξιακά σχέδια του βασιλείου, ενώ αμφισβητείται πλέον και η αξιοπιστία της μακροχρόνιας αμερικανικής ομπρέλας ασφαλείας.

Ο αναλυτής Μανσούρ Αχμεντ, από το Strategic and Defence Studies Centre του Αυστραλιανού Εθνικού Πανεπιστημίου, εκτιμά ότι η Τουρκία και το Πακιστάν διαθέτουν ισχυρές αμυντικές βιομηχανίες, ενώ η Σαουδική Αραβία μπορεί να προσφέρει σημαντικούς οικονομικούς και τεχνολογικούς πόρους.

Πρόσθεσε, ωστόσο, ότι το νέο σύμφωνο είναι απίθανο να αποκτήσει πυρηνική διάσταση, καθώς η πυρηνική αποτροπή του Πακιστάν εξακολουθεί να είναι προσανατολισμένη πρωτίστως απέναντι στην Ινδία.

Οι στρατιωτικές σχέσεις των τριών χωρών είναι ήδη στενές. Το Πακιστάν εκπαιδεύει επί δεκαετίες σαουδαραβικές ένοπλες δυνάμεις, ενώ Αγκυρα και Ισλαμαμπάντ συνεργάζονται στην ανταλλαγή πολεμικών πλοίων και εκπαιδευτικών αεροσκαφών. Το 2023 η Σαουδική Αραβία συμφώνησε να προμηθευτεί τουρκικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη, στη μεγαλύτερη έως τότε εξαγωγική συμφωνία της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας.

Σύμφωνα με προηγούμενες πληροφορίες του Reuters, το Πακιστάν έχει επίσης αναπτύξει περίπου 8.000 στρατιώτες, μαχητικά αεροσκάφη, μη επανδρωμένα συστήματα και αντιαεροπορικά μέσα στη Σαουδική Αραβία, ενώ παράλληλα επιδιώκει την επέκταση της αμυντικής συνεργασίας και με άλλα κράτη του Κόλπου, όπως το Κουβέιτ.