Η Σαουδική Αραβία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα ιδιαίτερα δύσκολο δίλημμα. Από τότε που οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εξαπέλυσαν στρατιωτική εκστρατεία κατά του Ιράν, στις 28 Φεβρουαρίου, το Ριάντ έχει καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια να παραμείνει εκτός της σύγκρουσης, όπως αναφέρεται σε ανάλυση του BBC.

Ωστόσο, έπειτα από επιθέσεις που δέχθηκε από τρία διαφορετικά μέτωπα, η σαουδαραβική ηγεσία φαίνεται πως εξάντλησε τα περιθώρια ανοχής της. Την εβδομάδα που πέρασε, οι σαουδαραβικές ένοπλες δυνάμεις συμμετείχαν μαζί με τις ΗΠΑ σε κοινές αεροπορικές επιδρομές εναντίον φιλοϊρανικών πολιτοφυλακών στο Ιράκ, τις οποίες κατηγορούν ότι εξαπολύουν επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον του βασιλείου.

Το βασικό ερώτημα για το Ριάντ είναι πλέον αν θα συνεχίσει τα αντίποινα, επιδιώκοντας να αποτρέψει νέες επιθέσεις ή αν θα επιχειρήσει αποκλιμάκωση της έντασης, ακόμη και μέσω παρασκηνιακών συμφωνιών ή οικονομικών ανταλλαγμάτων προς ορισμένους από τους αντιπάλους του.

Ποιος επιτίθεται σε ποιον και γιατί

Εδώ και πέντε μήνες, η περιοχή του Περσικού Κόλπου και ευρύτερα η Μέση Ανατολή βρίσκονται στο επίκεντρο μιας σύγκρουσης που εξελίσσεται μεταξύ δύο βασικών στρατοπέδων.

Από τη μία πλευρά βρίσκεται το Ιράν και το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC). Στο πλευρό της Τεχεράνης βρίσκονται οι αντάρτες Χούθι στην Υεμένη, οι οποίοι κατέλαβαν μεγάλο μέρος της χώρας το 2014.

Το Ιράν στηρίζει επίσης τις Δυνάμεις Λαϊκής Κινητοποίησης (Popular Mobilisation Forces) στο Ιράκ, παραστρατιωτική οργάνωση που φέρεται να έχει πραγματοποιήσει περίπου 30 επιθέσεις με drones κατά της Σαουδικής Αραβίας και η οποία πλέον βρέθηκε στο στόχαστρο αμερικανοσαουδαραβικών πληγμάτων.

Στο φιλοϊρανικό στρατόπεδο συγκαταλέγεται και η Χεζμπολάχ στον Λίβανο, η οποία παραμένει ισχυρή δύναμη, αν και προς το παρόν διατηρεί χαμηλό προφίλ.

Στην απέναντι πλευρά βρίσκονται οι Ηνωμένες Πολιτείες, με τις ισχυρές δυνάμεις της Κεντρικής Διοίκησης (CENTCOM), καθώς και –σε διαφορετικό βαθμό– τα αραβικά κράτη του Κόλπου και η Ιορδανία. Το Ισραήλ εξακολουθεί να αποτελεί στενό σύμμαχο της Ουάσιγκτον, ωστόσο δεν συμμετέχει ενεργά στις τρέχουσες πολεμικές επιχειρήσεις.

Το τελευταίο διάστημα το Ιράν έχει επικεντρώσει τις επιθέσεις του με πυραύλους και drones κατά της Ιορδανίας, του Κουβέιτ και του Μπαχρέιν, ενώ στοχοποιεί και εμπορικά πλοία που επιχειρούν να διέλθουν από τα Στενά του Ορμούζ παρακάμπτοντας τους νέους ιρανικούς περιορισμούς στη ναυσιπλοΐα.

Η ενεργότερη εμπλοκή των ιρακινών πολιτοφυλακών και των Χούθι αποτελεί σχετικά πρόσφατη εξέλιξη και αναδεικνύει τον κίνδυνο περαιτέρω επέκτασης της σύγκρουσης, εφόσον δεν υπάρξει διαρκής συμφωνία ειρήνης μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.

Γιατί η Σαουδική Αραβία αποφεύγει γενικευμένο πόλεμο
Υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους το Ριάντ επιδιώκει να αποφύγει την άμεση εμπλοκή σε έναν πόλεμο μεγάλης κλίμακας.

Ο διάδοχος του θρόνου και de facto ηγέτης της χώρας, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, έχει θέσει σε εφαρμογή το φιλόδοξο πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων Vision 2030.

Βασικός στόχος του σχεδίου είναι η απεξάρτηση της οικονομίας από τα έσοδα του πετρελαίου και η ανάπτυξη σύγχρονων παραγωγικών κλάδων που θα δημιουργήσουν ποιοτικές θέσεις εργασίας για τις εκατοντάδες χιλιάδες νέους που εισέρχονται κάθε χρόνο στην αγορά εργασίας.

Κεντρικός πυλώνας του Vision 2030 αποτελεί η προσέλκυση ξένων επενδύσεων, καθώς και η ανάπτυξη υποδομών υψηλής τεχνολογίας, όπως κέντρα δεδομένων (data centres), τα οποία όμως είναι ιδιαίτερα ευάλωτα σε επιθέσεις με drones ή πυραύλους.

Το σχέδιο αυτό δύσκολα μπορεί να ευδοκιμήσει εάν η Σαουδική Αραβία βρεθεί αντιμέτωπη με διαρκή απειλή από μη επανδρωμένα αεροσκάφη των Χούθι από τα νότια ή από βαλλιστικούς πυραύλους που εκτοξεύονται απευθείας από το Ιράν.

Το σοκ του 2019

Τον Σεπτέμβριο του 2019, η Σαουδική Αραβία υπέστη σοβαρό πλήγμα.

Ενώ οι σχέσεις της με το Ιράν βρίσκονταν ήδη σε ιδιαίτερα τεταμένο σημείο, φιλοϊρανική πολιτοφυλακή στο Ιράκ εξαπέλυσε μαζική επίθεση με drones εναντίον των στρατηγικής σημασίας πετρελαϊκών εγκαταστάσεων στο Αμπκάικ και στο Χουράις.

Η επίθεση εκείνη έθεσε εκτός λειτουργίας περίπου το ήμισυ των σαουδαραβικών εξαγωγών πετρελαίου για αρκετές ημέρες και αποτέλεσε ηχηρή υπενθύμιση της ευαλωτότητας των κρίσιμων ενεργειακών υποδομών της χώρας.

Τη Δευτέρα, δορυφορικές εικόνες κατέγραψαν νέα επίθεση με drones στις εγκαταστάσεις του Αμπκάικ, η οποία αποδίδεται εκ νέου σε φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές από το Ιράκ.

Το πετρέλαιο και τα Στενά του Ορμούζ

Το πετρέλαιο εξακολουθεί να αποτελεί τη βασική πηγή εσόδων της σαουδαραβικής οικονομίας.

Μετά τα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα του Φεβρουαρίου, το Ιράν αντέδρασε περιορίζοντας ουσιαστικά τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, τη στρατηγικής σημασίας θαλάσσια δίοδο από την οποία διέρχεται περίπου το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.

Ως απάντηση, η Σαουδική Αραβία διοχέτευσε έως και πέντε εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως μέσω του αγωγού που συνδέει τις ανατολικές πετρελαιοπαραγωγές περιοχές με το λιμάνι Γιανμπού, στις ακτές της Ερυθράς Θάλασσας.

Από εκεί, το πετρέλαιο φορτωνόταν σε δεξαμενόπλοια με προορισμό τις αγορές της Ασίας.

Νέο μέτωπο στην Ερυθρά Θάλασσα

Η κατάσταση όμως επιδεινώθηκε στις 13 Ιουλίου, όταν η Σαουδική Αραβία βομβάρδισε το αεροδρόμιο της Σαναά, κοντά στην πρωτεύουσα της Υεμένης.

Την ευθύνη ανέλαβε η διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Υεμένης, η οποία υποστηρίζεται από το Ριάντ, υποστηρίζοντας ότι στόχος ήταν να αποτραπεί η προσγείωση ιρανικού αεροσκάφους.

Σε αντίποινα, οι Χούθι εξαπέλυσαν επιθέσεις εναντίον των σαουδαραβικών αεροδρομίων στην Αμπχα και στην Τζιζάν.

Ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία προκαλεί στο Ριάντ το γεγονός ότι οι Χούθι έχουν πλέον αρχίσει να επιτίθενται και στη σαουδαραβική ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα, καθιστώντας ιδιαίτερα επικίνδυνη τη διέλευση από τα στενά Μπαμπ ελ Μαντέμπ, στο νότιο άκρο της θάλασσας.

Η εξέλιξη αυτή περιορίζει σημαντικά τη δυνατότητα της Σαουδικής Αραβίας να εξάγει πετρέλαιο προς τις ασιατικές αγορές.

Μια απειλή που δεν είχε προβλεφθεί

Η Σαουδική Αραβία δαπάνησε επτά χρόνια προσπαθώντας να κάμψει στρατιωτικά τους Χούθι, χωρίς επιτυχία.

Ο πόλεμος στην Υεμένη εξελίχθηκε σε μία από τις μεγαλύτερες ανθρωπιστικές καταστροφές των τελευταίων δεκαετιών και οι συνέπειές του εξακολουθούν να είναι αισθητές.

Το 2022 το Ριάντ συμφώνησε σε εύθραυστη εκεχειρία με τους Χούθι, ενώ υπήρξαν πληροφορίες και για οικονομικές συμφωνίες με στόχο τη διατήρηση της ηρεμίας.

Σήμερα, όμως, η πλουσιότερη χώρα της Μέσης Ανατολής βρίσκεται και πάλι αντιμέτωπη με τον κίνδυνο επιθέσεων από drones και πυραύλους τόσο από τη νότια γειτονική Υεμένη όσο και από το βόρειο μέτωπο του Ιράκ.

Μια εξέλιξη που δεν είχε προβλεφθεί στους φιλόδοξους σχεδιασμούς του Vision 2030.

Εκτακτη συνάντηση με τον Τραμπ

Ο υπουργός Αμυνας της Σαουδικής Αραβίας, πρίγκιπας Χάλιντ μπιν Σαλμάν είχε έκτακτη συνάντηση με τον Αμερικανό πρόεδρο, Ντόναλντ Τραμπ μετά τα πλήγματα στο Ιράκ, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο και δεύτερη πηγή με γνώση των συνομιλιών, που επικαλείται ο αμερικανικός ειδησεογραφικός ιστότοπος, Axios.

Η συνάντηση προστέθηκε στο πρόγραμμα του Σαουδάραβα υπουργού έπειτα από τη συνάντησή του με τον αντιπρόεδρο των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, στον οποίο φέρεται να μετέφερε ότι το Ριάντ τάσσεται υπέρ της αποκλιμάκωσης της έντασης με το Ιράν, παρά τη συμμετοχή του στις κοινές αμερικανοσαουδαραβικές επιδρομές εναντίον φιλοϊρανικών πολιτοφυλακών στο Ιράκ

Εξήγησε στον αντιπρόεδρο Βανς πως οι επιθέσεις των φιλοϊρανικών ιρακινών πολιτοφυλακών εναντίον σαουδαραβικών ενεργειακών εγκαταστάσεων και κρίσιμων υποδομών «ξεπέρασαν την κόκκινη γραμμή» και ότι το βασίλειο ήταν υποχρεωμένο να απαντήσει.

«Ο διάδοχος του θρόνου ήθελε να καταστήσει σαφές στον Βανς ότι τα πλήγματα στο Ιράκ δεν σημαίνουν πως η Σαουδική Αραβία επιδιώκει την κλιμάκωση, αλλά ότι είναι έτοιμη να υπερασπιστεί τον εαυτό της όταν αυτό καταστεί αναγκαίο», ανέφερε η ίδια πηγή.

Η επίσκεψη του πρίγκιπα Χάλιντ στον Λευκό Οίκο πραγματοποιήθηκε μία ημέρα μετά τη συνάντηση του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπέντζαμιν Νετανιάχου με τον Ντόναλντ Τραμπ. Ισραηλινός αξιωματούχος δήλωσε ότι οι δύο ηγέτες συζήτησαν και την κατάσταση στη Σαουδική Αραβία «στο πλαίσιο των ευρύτερων περιφερειακών προκλήσεων».

Σύμφωνα με την ίδια πηγή, ο Σαουδάραβας υπουργός είπε επίσης στον Βανς ότι ο Νετανιάχου πιέζει υπέρ της κλιμάκωσης της αντιπαράθεσης με το Ιράν, ενώ το Ριάντ θεωρεί πως η αποκλιμάκωση αποτελεί την πιο αποτελεσματική επιλογή.

Πηγή: BBC, Αxios