Στα μέσα Ιουνίου, κλιματικοί επιστήμονες προειδοποιούσαν πως το φετινό φαινόμενο Ελ Νίνιο – μόλις δύο χρόνια μετά τον προηγούμενο κύκλο – ενισχυόταν ιδιαιτέρως στον Ειρηνικό Ωκεανό, και προέβλεπαν πως ενδέχεται να εξελιχθεί στο ισχυρότερο των τελευταίων τουλάχιστον 150 ετών.

Εαν οι προβλέψεις για ακραίες συνθήκες επαληθευτούν, η τεράστια ποσότητα θερμότητας που θα απελευθερωθεί από τον ωκεανό στην ατμόσφαιρα εξαιτίας του Ελ Νίνιο, σε συνδυασμό με την υπερθέρμανση που προκαλεί η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή, πιθανότατα θα καταστήσει το επόμενο έτος το θερμότερο που έχει καταγραφεί ποτέ και παράλληλα θα δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για ακραία καιρικά φαινόμενα σε πολλές περιοχές του κόσμου, σημειώνει το επιστημονικό περιοδικό Nature σε ανάλυσή του. 

Μετεωρολογικές υπηρεσίες και ερευνητές σε όλο τον κόσμο βρίσκονται σε αυξημένη επιφυλακή, καθώς, όταν η θερμότητα που έχει συσσωρευτεί στον ωκεανό απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα, πυροδοτεί μια αλυσιδωτή αντίδραση που επηρεάζει τις βροχοπτώσεις, τις θερμοκρασίες, ακόμη και τη δραστηριότητα των τυφώνων σε ολόκληρο τον πλανήτη.

Σύμφωνα με τις προβλέψεις διαφορετικών κλιματικών μοντέλων, η κορύφωση του συγκεκριμένου Ελ Νίνιο αναμένεται να ξεπεράσει το προηγούμενο ρεκόρ με «πραγματικά ασύλληπτη διαφορά», εξηγεί ο Ζικ Χάουσφαδερ, κλιματολόγος στο Berkeley Earth, έναν μη κερδοσκοπικό ερευνητικό οργανισμό στην Καλιφόρνια.

Εκτός ορίων

Το φετινό Ελ Νίνιο ενισχύεται με εξαιρετικά γοργό ρυθμό και αναμένεται να προκαλέσει αναστάτωση σε πολλούς τομείς, από την αλιεία έως τις χιονοδρομικές περιόδους. Δεν είναι όλες οι συνέπειές του αρνητικές – για παράδειγμα, στις άνυδρες νοτιοδυτικές ΗΠΑ είναι πιθανό να σημειωθούν περισσότερες βροχοπτώσεις τον χειμώνα. 

Εκτός από τη θέρμανση των ωκεανών, εξασθενούν επίσης οι αληγείς άνεμοι που πνέουν από τα ανατολικά προς τα δυτικά. Το 1997 και το 2015 –χρονιές κατά τις οποίες καταγράφηκαν ισχυρότατα Ελ Νίνιο– η στάθμη της θάλασσας αυξήθηκε περίπου 18 εκατοστά πάνω από τον μέσο όρο.

Ολα αυτά τα δεδομένα προμηνύουν σημαντικές αλλαγές στις καιρικές συνθήκες παγκοσμίως. Στον βορειοδυτικό Ειρηνικό οι βροχές ενδεχομένως να περιοριστούν, ενώ αυξάνεται ο κίνδυνος ξηρασίας για την Ινδονησία και τμήματα της νότιας Αφρικής.

Σε συνδυασμό με την κλιματική αλλαγή, η «αλυσιδωτή» αντίδραση θα μπορούσε να οδηγήσει τη μέση παγκόσμια θερμοκρασία το 2027 έως και 1,7 βαθμούς Κελσίου πάνω από τον προβιομηχανικό μέσο όρο, σε επίπεδα αισθητά υψηλότερα από το όριο του 1,5 βαθμού Κελσίου, γύρω από το οποίο έχει διαμορφωθεί ο μακροπρόθεσμος στόχος της Συμφωνίας του Παρισιού.

Σύμφωνα με τον Τζάστιν Μάνκιν, ερευνητή του κλίματος στο Dartmouth College, στο Χάνοβερ του Νιου Χάμσαϊρ, η τρέχουσα κατάσταση μοιράζεται πολλά κοινά με τα… μελλοντικά Ελ Νίνιο που οι επιστήμονες προέβλεπαν ότι θα ενισχύονταν από την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή αργότερα μέσα σε αυτόν τον αιώνα.

Ακραίες προβλέψεις

Στην πιο πρόσφατη ανακοίνωσή της, η αμερικανική Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας (NOAA) εκτίμησε ότι υπάρχει πιθανότητα για «πολύ ισχυρό» επεισόδιο έως το τέλος του έτους, ενώ θεωρεί σχεδόν βέβαιο ότι οι συνθήκες Ελ Νίνιο θα διατηρηθούν τουλάχιστον έως τον Απρίλιο του 2027.

«Αυτή τη στιγμή βλέπουμε όλους τους δείκτες μιας πολύ έντονης σύζευξης ατμόσφαιρας και ωκεανού σε ολόκληρο τον ισημερινό Ειρηνικό, γεγονός που ενισχύει την εκτίμησή μας ότι τελικά θα δούμε ένα “πολύ ισχυρό” Ελ Νίνιο, το οποίο θα συγκαταλέγεται μεταξύ των ισχυρότερων που έχουν καταγραφεί ιστορικά», λέει η Μισέλ Λ’Ερό, μετεωρολόγος της NOAA.

Πέρα από το γεγονός ότι το Ελ Νίνιο αναμένεται να ωθήσει τη μέση παγκόσμια θερμοκρασία σε επίπεδα-ρεκόρ το 2027, ο Χάουσφαδερ εκτιμά ότι υπάρχει σημαντική πιθανότητα να ανεβάσει αρκετά τις θερμοκρασίες και εντός του 2026, καθιστώντας το ως το θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί ποτέ.

Αντίκτυπος στην οικονομία 

Το μοτίβο καυσώνων, ξηρασιών, πλημμυρών και δασικών πυρκαγιών που συνδέεται με το Ελ Νίνιο θα έχει επίσης συνέπειες για τις οικονομίες. Ο Μάνκιν και οι συνεργάτες του έχουν υπολογίσει ότι οι μεταβολές του καιρού που αποδόθηκαν στο ισχυρό Ελ Νίνιο του 1997-98 περιόρισαν την παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη κατά 5,7 τρισ. δολάρια στα χρόνια που ακολούθησαν.

Εάν οι σημερινές προβλέψεις αποδειχθούν έστω και κατά προσέγγιση σωστές, το τρέχον Ελ Νίνιο θα μπορούσε να προκαλέσει «οικονομικές απώλειες ύψους 10 τρισ. δολαρίων έως το 2032», λέει ο Μάνκιν.

Σύμφωνα με αναλυτές της Goldman Sachs, η ένταση του φετινού Σούπερ Ελ Νίνιο θα μπορούσε να προκαλέσει μια αύξηση 15,8% στις τιμές των τροφίμων διεθνώς. Στην Ευρωζώνη, οι τιμές των τροφίμων θα μπορούσαν να αυξηθούν κατά 1,3%.

«Το Ελ Νίνιο έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζει τις καλλιέργειες, οδηγώντας σε μια πιο ξηρή περίοδο μουσώνων στην Ινδία, με ορισμένες περιοχές να βιώνουν μόνο το 25% των συνήθων βροχοπτώσεών τους και τμήματα της κεντρικής Ινδίας μόνο το 50%, γεγονός που θα μπορούσε να επηρεάσει την προσφορά σιταριού, ρυζιού και ζαχαροκάλαμου», επισημαίνουν οι αναλυτές της αμερικανικής τράπεζας.

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα εκτιμά ότι ένα ισχυρό Ελ Νίνιο θα μπορούσε να αυξήσει τις τιμές των βασικών προϊόντων διατροφής έως και 9%, με τους σπόρους σόγιας, το καλαμπόκι και το ρύζι να σημειώνουν τις μεγαλύτερες αυξήσεις. Το ΔΝΤ από την πλευρά του εκτιμά ότι ένα τυπικό Ελ Νίνιο αυξάνει τις παγκόσμιες τιμές των τροφίμων κατά περίπου 5% μέσα σε ένα χρόνο.

«Τρικυμία» στα υδάτινα οικοσυστήματα

Πέρα από τις επιπτώσεις στις ανθρώπινες κοινωνίες, το συγκεκριμένο Ελ Νίνιο είναι πιθανό να επιβαρύνει τα οικοσυστήματα και τους ωκεανούς, μειώνοντας την καθαρή ποσότητα άνθρακα που απορροφούν από την ατμόσφαιρα. Οι αυξημένες θερμοκρασίες των ωκεανών αποτελούν επίσης κακή είδηση για τους κοραλλιογενείς υφάλους, οι οποίοι υφίστανται λεύκανση εξαιτίας της ζέστης.

Σύμφωνα με τον Καουστούμπ Τιρουμαλάι, παλαιοκλιματολόγο στο Πανεπιστήμιο της Αριζόνα, η πραγματική σημασία του φετινού Ελ Νίνιο έγκειται στο κατά πόσον μπορεί να αποτελεί ένδειξη μιας συστηματικής μετατόπισης του κύκλου προς συχνότερα ή ισχυρότερα Ελ Νίνιο εξαιτίας της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής.

Με άλλα λόγια, οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι τα Ελ Νίνιο ενισχύουν τις επιπτώσεις της υπερθέρμανσης του πλανήτη, αλλά ισχύει και το αντίστροφο; Μπορεί δηλαδή η υπερθέρμανση του πλανήτη να ενισχύει με τη σειρά της τα Ελ Νίνιο;

«Για να είμαι απολύτως ειλικρινής μαζί σας, θα έλεγα ότι ακόμη δεν γνωρίζουμε», παραδεχόταν τον Ιούνιο.

Τι είναι το «σούπερ Ελ Νίνιο»;

Ο όρος «σούπερ Ελ Νίνιο» δεν αποτελεί επίσημη ορολογία κάποιας μετεωρολογικής υπηρεσίας. Ωστόσο, οι επιστήμονες τον χρησιμοποιούν γενικά για να περιγράψουν ένα φαινόμενο κατά το οποίο οι θερμοκρασίες ανεβαίνουν τουλάχιστον κατά 2 βαθμούς Κελσίου πάνω από τον μέσο όρο.

Παρότι δεν υπάρχει ενιαία, τυποποιημένη ερμηνεία, τέσσερα επεισόδια Ελ Νίνιο θεωρούνται ότι πληρούν τα χαρακτηριστικά ενός «σούπερ Ελ Νίνιο»: εκείνα των περιόδων 1982-83, 1997-98, 2015-16 και 2023-24.

Αρνητικός αντίκτυπος ακόμα και από τα «θετικά» 

Κατά το σούπερ Ελ Νίνιο του 1982-83, η λεκάνη απορροής του ποταμού Κολοράντο στις ΗΠΑ επλήγη από πρωτοφανείς χιονοπτώσεις. Σε συνδυασμό με τις υψηλές θερμοκρασίες και τις βροχοπτώσεις της άνοιξης, οι ταμιευτήρες στα ανάντη γέμισαν διαδοχικά μέχρι το όριο της χωρητικότητάς τους, αναγκάζοντας τις αρχές να προχωρήσουν σε έκτακτες απελευθερώσεις νερού. Η λίμνη Μιντ πλησίασε επίσης τη μέγιστη χωρητικότητά της, με αποτέλεσμα το νερό να περάσει από τον υπερχειλιστή του φράγματος Χούβερ για πρώτη φορά έπειτα από περίπου 40 χρόνια. Ως αποτέλεσμα, η περιοχή υπέστη σοβαρές ζημιές από πλημμύρες. Με άλλα λόγια, ακόμη και επιπτώσεις του Ελ Νίνιο που θα μπορούσαν να θεωρηθούν «θετικές» οδηγούν ενίοτε σε αρνητικές συνέπειες.

Κατά την περίοδο 1997-98, η Ινδονησία επλήγη από τη χειρότερη ξηρασία των τελευταίων 50 ετών, ενώ το σούπερ Ελ Νίνιο του 2023-24 συνέβαλε στη χειρότερη ξηρασία που είχε πλήξει τη νότια Αφρική εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα. Οι συνθήκες ήταν τόσο ακραίες, ώστε περίπου 61 εκατομμύρια άνθρωποι χρειάστηκαν ανθρωπιστική βοήθεια.

Πώς εξελίσσεται το φετινό Ελ Νίνιο

Σύμφωνα με την Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας των ΗΠΑ (NOAA), υπάρχει πιθανότητα άνω του 90% το συγκεκριμένο Ελ Νίνιο να εξελιχθεί σε «πολύ ισχυρό» μέσα στο φθινόπωρο και τον χειμώνα.

Το συγκεκριμένο επεισόδιο Ελ Νίνιο αναπτύσσεται επίσης με ταχύτερο ρυθμό από ό,τι συνήθως. Ενώ το Ελ Νίνιο του 2015 αναπτύχθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία οι θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας βρίσκονταν ήδη σε ανοδική πορεία, το φετινό ξεκίνησε από συνθήκες πιο κοντά σε εκείνες της Λα Νίνια – δηλαδή το «αντίθετο» φαινόμενο του Ελ Νίνιο, που χαρακτηρίζεται από χαμηλότερες από τις κανονικές θερμοκρασίες των υδάτων στον Ειρηνικό.

Πηγές Nature, Wired