Χωρίς να διεξάγουν ουσιαστικές διαπραγματεύσεις, αλλά και χωρίς να ανταλλάσσουν πυρά, ΗΠΑ και Ιράν έχουν περιέλθει σε μια μάλλον αλλόκοτη κατάσταση, η οποία εγκυμονεί τον κίνδυνο είτε μιας επιστροφής στις εχθροπραξίες είτε της παγίωσης ενός απόλυτου αδιεξόδου, σχολιάζουν σε ανάλυσή τους οι New York Times που υπογραμμίζουν ότι στον πυρήνα αυτής της παρατεταμένης σύγκρουσης εντοπίζονται στρατηγικοί τακτικισμοί και εσφαλμένες εκτιμήσεις εκατέρωθεν.

Σύμφωνα με αναλυτές, οι Ιρανοί αξιωματούχοι θεωρούν ότι έχουν περισσότερα να κερδίσουν υπομένοντας την αμερικανική οικονομική πίεση και διατηρώντας τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, από το να προχωρήσουν σε σημαντικές παραχωρήσεις στο πλαίσιο μιας νέας συμφωνίας. Από την άλλη πλευρά, οι Ηνωμένες Πολιτείες φαίνεται να ποντάρουν στο γεγονός ότι ο ασφυκτικός οικονομικός κλοιός γύρω από το Ιράν θα αποδώσει καρπούς εκεί όπου τα στρατιωτικά πλήγματα απέτυχαν. Ενδεικτικό είναι ότι την Τετάρτη ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ διεμήνυσε πως θα υπάρξουν «τεράστιες οικονομικές επιπτώσεις» για τις χώρες που εξακολουθούν να συναλλάσσονται εμπορικά με την Τεχεράνη.

Μέχρι στιγμής, ωστόσο, καμία από τις δύο πλευρές δεν έχει πετύχει τον στόχο της.

Οταν τα δύο κράτη συμφώνησαν σε κατάπαυση του πυρός πριν από δύο μήνες, ο αρχικός σχεδιασμός προέβλεπε ότι εντός 60 ημερών θα άνοιγε ο δρόμος για μια ευρύτερη συμφωνία, η οποία θα περιλάμβανε το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα και την άρση των αμερικανικών κυρώσεων. Αυτή η προθεσμία, όμως, εξέπνευσε την τρέχουσα εβδομάδα. Μάλιστα, ο Τραμπ γνωστοποίησε την Τρίτη ότι, στην παρούσα φάση, ούτε γίνονται ούτε έχουν προγραμματιστεί διαπραγματεύσεις. 

Αντ’ αυτού, οι δύο χώρες παραμένουν «σε μια μετέωρη κατάσταση», όπως σχολίασε χαρακτηριστικά η Νικόλ Γκρατζέφσκι, επίκουρη καθηγήτρια στο Κέντρο Διεθνών Σπουδών του Πανεπιστημίου Sciences Po στο Παρίσι. «Ελάχιστα πράγματα έχουν αλλάξει επί της ουσίας τους τελευταίους μήνες», συμπλήρωσε, «πέρα από την περαιτέρω περιχαράκωση των ιρανικών θέσεων και τις αλλεπάλληλες, αλλά μέχρι στιγμής άκαρπες, αμερικανικές προσπάθειες να βρεθεί κάποια διέξοδος».

Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, η Τεχεράνη έθεσε στην Ουάσιγκτον μια σειρά από αιτήματα προκειμένου να ανοίξει εκ νέου τα Στενά του Ορμούζ, τα οποία βρίσκονται κατά μήκος των νότιων ιρανικών ακτών και αποτελούν κομβικό σημείο διέλευσης για μεγάλο ποσοστό του πετρελαίου παγκοσμίως. Στα αιτήματα αυτά περιλαμβάνονται η άρση των κυρώσεων, η αποδέσμευση παγωμένων περιουσιακών στοιχείων και η καταβολή πολεμικών αποζημιώσεων. Παρόμοιοι όροι είχαν τεθεί και στο παρελθόν ως μέρος μιας πιθανής μελλοντικής συμφωνίας μεταξύ των δύο πλευρών, όπως είχε προβλεφθεί σε ένα μνημόνιο κατανόησης που συμφωνήθηκε τον Ιούνιο, χωρίς αποτέλεσμα.

Το Ιράν διεξάγει εδώ και εβδομάδες διαπραγματεύσεις με το Ομάν για τη μελλοντική διαχείριση των Στενών. Ωστόσο, η λίστα των ιρανικών αξιώσεων υποδηλώνει ότι, ακόμη και σε περίπτωση επίτευξης συμφωνίας, οι δυνάμεις της Τεχεράνης θα συνεχίσουν να απειλούν τη ναυτιλία. Είναι χαρακτηριστικό ότι τις τελευταίες ημέρες τουλάχιστον δύο πλοία δέχθηκαν επίθεση στην περιοχή.

«Εχοντας συνέλθει από το αρχικό σοκ του πολέμου, η Τεχεράνη είναι πλέον αποφασισμένη να κάνει επίδειξη ισχύος», δήλωσε ο Μεχρζάντ Μπορουτζερντί, κοσμήτορας στο Πανεπιστήμιο Επιστήμης και Τεχνολογίας του Μιζούρι. «Η εργαλειοποίηση των Στενών του Ορμούζ και η σκληρή διαπραγματευτική της στάση στις παράλληλες συνομιλίες με τις ΗΠΑ και το Ομάν θα πρέπει να ερμηνευθούν ακριβώς μέσα σε αυτό το πλαίσιο», πρόσθεσε.

Τους τελευταίους μήνες, η ρητορική του Τραμπ ακροβατεί ανάμεσα σε απειλές για ολοκληρωτική καταστροφή και σε υποσχέσεις ότι μια διπλωματική συμφωνία βρίσκεται προ των πυλών. Εάν αυτή η προσέγγιση είχε ως στόχο να εκφοβίσει τους Ιρανούς αξιωματούχους ώστε να υποχωρήσουν, φαίνεται πως έφερε τα αντίθετα αποτελέσματα. Αντίθετα, οι Ιρανοί δείχνουν να έχουν πειστεί ότι ο Τραμπ δεν είναι διατεθειμένος να εμπλακεί εκ νέου σε έναν ολοκληρωτικό πόλεμο, ο οποίος θα απειλούσε να εκτινάξει τις τιμές του πετρελαίου και θα προκαλούσε τη δυσαρέσκεια της αμερικανικής κοινής γνώμης, ιδίως ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών.

«Το Ιράν φαίνεται να πιστεύει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα κουραστούν τελικά από μια πολυδάπανη και αδιέξοδη σύγκρουση», σημείωσε ο Αλεξ Βατάνκα, ανώτερος ερευνητής στο Ινστιτούτο Μέσης Ανατολής της Ουάσιγκτον.

Από την πλευρά τους, οι Ηνωμένες Πολιτείες δίνουν έμφαση στην άσκηση οικονομικής πίεσης. Ο γαμπρός και απεσταλμένος του Αμερικανού προέδρου, Τζάρεντ Κούσνερ, δήλωσε στο δίκτυο Fox News τη Δευτέρα ότι οι Ιρανοί αξιωματούχοι «δεν δείχνουν την παραμικρή διάθεση να κάνουν κάτι που θα ήταν αποδεκτό για εμάς». Ερωτηθείς για την πορεία των συνομιλιών, ανέφερε ότι η προσοχή του Τραμπ αυτή τη στιγμή στρέφεται σε έναν ναυτικό αποκλεισμό, ο οποίος στοχεύει στον περαιτέρω στραγγαλισμό της ιρανικής οικονομίας.

Την Τρίτη, ο κ. Τραμπ διαβεβαίωσε μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης ότι ο αποκλεισμός παραμένει σε πλήρη ισχύ. Ισχυρίστηκε, δε, ότι τα Στενά είναι απολύτως ανοιχτά, παρά το γεγονός ότι ναυτιλιακοί παράγοντες έχουν καταγράψει πρόσφατες επιθέσεις σε πλοία.

Παράλληλα, ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, δήλωσε πρόσφατα σε συνέντευξή του στο δίκτυο Newsmax ότι το υπουργείο του σχεδιάζει να εφαρμόσει μέτρα τα οποία «δεν έχουν προηγούμενο στην ιστορία της οικονομικής απομόνωσης» μιας χώρας.

Η ηγεσία του Ιράν, ωστόσο, έχει επιβιώσει και στο παρελθόν υπό συνθήκες διεθνούς οικονομικής πίεσης, μολονότι το 2015 –έπειτα από την κλιμάκωση των κυρώσεων επί κυβέρνησης Ομπάμα– είχε δεχθεί να κάνει παραχωρήσεις για το πυρηνικό της πρόγραμμα. Με βάση τη μέχρι τώρα στάση της Τεχεράνης, το άμεσο κόστος των νέων κυρώσεων θα το επωμιστεί πιθανότατα ο ιρανικός λαός, ο οποίος ήδη παλεύει με τον καλπάζοντα πληθωρισμό και δυσκολεύεται να εξασφαλίσει ακόμη και βασικά αγαθά.

Απέναντι στις αμερικανικές κυρώσεις, το Ιράν «θα προσπαθήσει να μετακυλίσει το οικονομικό βάρος στον πληθυσμό του για όσο το δυνατόν περισσότερο, ποντάροντας στο ότι η Ουάσιγκτον θα κάνει πρώτη πίσω», εκτίμησε ο κ. Μπορουτζερντί.

Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, αγιατολάχ Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, έχει τοποθετήσει σκληροπυρηνικούς υποστηρικτές του σε καίριες στρατιωτικές θέσεις, στέλνοντας σαφές μήνυμα ότι προτίθεται να διατηρήσει τη χώρα σε πολεμική ετοιμότητα. Μια νέα ανάφλεξη πιθανότατα θα απειλούσε τις περιφερειακές ενεργειακές υποδομές, τις αμερικανικές βάσεις στη Μέση Ανατολή αλλά και την εμπορική ναυτιλία, τόνισε ο κ. Βατάνκα.

Προς το παρόν, το πιο πιθανό σενάριο φαντάζει η συνέχιση του αδιεξόδου, με τα βασικά ζητήματα –όπως το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και τα Στενά του Ορμούζ– να παραμένουν άλυτα.

«Οσο παρατείνεται αυτή η μετέωρη κατάσταση, τόσο περισσότερο εδραιώνεται, καθιστώντας ολοένα και πιο δύσκολη την εξεύρεση μιας διεξόδου που καμία πλευρά δεν θα αναγκαστεί να παρουσιάσει ως υποχώρηση», κατέληξε η κ. Γκρατζέφσκι.

Πηγή: New York Times