Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, προεδρεύει σήμερα Πέμπτη της πρώτης συνεδρίασης του Συμβουλίου Ειρήνης, μιας πρωτοβουλίας που έχει προκαλέσει θετικές αντιδράσεις συμμάχων του αλλά και έντονη κριτική χωρών που εκφράζουν φόβους ότι υπονομεύει τον ρόλο του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών.

Το σχέδιο παρουσιάστηκε αρχικά τον περασμένο Σεπτέμβριο, στο πλαίσιο της δέσμευσης του Τραμπ να τερματίσει τον πόλεμο του Ισραήλ στη Γάζα. Στη συνέχεια, ο Αμερικανός πρόεδρος διευκρίνισε ότι η εντολή του οργάνου θα επεκταθεί και σε άλλες διεθνείς συγκρούσεις, με τον ίδιο στη θέση του προέδρου — έναν ρόλο που παραδοσιακά ασκεί ο ΟΗΕ.

Σύμφωνα με τον καταστατικό χάρτη, τα κράτη-μέλη θα συμμετέχουν για τριετή θητεία, εκτός εάν καταβάλουν 1 δισ. δολάρια έκαστο για τη χρηματοδότηση των δράσεων του οργάνου, εξασφαλίζοντας έτσι μόνιμη συμμετοχή.

Τον Ιανουάριο, ο Λευκός Οίκος ανακοίνωσε ότι στο ιδρυτικό Εκτελεστικό Συμβούλιο συμμετέχουν ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο, ο ειδικός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ, ο πρώην πρωθυπουργός της Βρετανίας Τόνι Μπλερ και ο γαμπρός του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ.

Ποιες χώρες έχουν ενταχθεί

Σύμφωνα με τον επίσημο λογαριασμό του οργάνου στην πλατφόρμα X, περισσότερες από 20 χώρες συγκαταλέγονται στα ιδρυτικά μέλη, μεταξύ αυτών, βασικοί σύμμαχοι της Ουάσιγκτον στη Μέση Ανατολή.

Περιλαμβάνονται το Ισραήλ και η Σαουδική Αραβία, καθώς και η Αίγυπτος και το Κατάρ, που διαδραμάτισαν ρόλο στη διαμεσολάβηση για την κατάπαυση πυρός μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς.

Αλλες χώρες της περιοχής είναι το Μπαχρέιν, η Ιορδανία, το Κουβέιτ, το Μαρόκο, η Τουρκία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Από άλλες περιοχές συμμετέχουν η Αλβανία, η Αργεντινή, η Αρμενία, το Αζερμπαϊτζάν, η Λευκορωσία, η Βουλγαρία, η Καμπότζη, το Ελ Σαλβαδόρ, η Ουγγαρία, η Ινδονησία, το Καζακστάν, το Κόσοβο, η Μογγολία, το Πακιστάν, η Παραγουάη, το Ουζμπεκιστάν και το Βιετνάμ.

Ποιοι αρνήθηκαν

Βασικοί δυτικοί σύμμαχοι των ΗΠΑ, καθώς και μεγάλες δυνάμεις του λεγόμενου Παγκόσμιου Νότου — όπως η Βραζιλία, η Ινδία, το Μεξικό και η Νότια Αφρική — δεν αποδέχθηκαν την πρόσκληση συμμετοχής.

Οι ηγέτες της Βρετανίας, της Ευρωπαϊκής Ενωσης, της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Νορβηγίας και της Σουηδίας δήλωσαν επίσης ότι δεν θα ενταχθούν.

Ο Τραμπ ανακάλεσε τον περασμένο μήνα την πρόσκληση προς τον Καναδά, μετά τη διαφωνία με τον πρωθυπουργό Μαρκ Κάρνεϊ σχετικά με ομιλία του στο Νταβός.

Η Βραζιλία και το Μεξικό επικαλέστηκαν την απουσία παλαιστινιακής εκπροσώπησης από το όργανο, ενώ το Βατικανό δήλωσε ότι η διαχείριση κρίσεων θα πρέπει να παραμείνει υπό την αρμοδιότητα του ΟΗΕ.

Η Κίνα και η Ρωσία, μόνιμα μέλη με δικαίωμα βέτο στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, δεν συμμετέχουν.

Ποιες αρμοδιότητες θα έχει

Τον Νοέμβριο, το Συμβούλιο Ασφαλείας υιοθέτησε αμερικανικό ψήφισμα που αναγνωρίζει το όργανο ως μεταβατική και προσωρινή διοίκηση «η οποία θα θέσει το πλαίσιο και θα συντονίσει τη χρηματοδότηση για την ανοικοδόμηση της Γάζας», έως ότου η Παλαιστινιακή Αρχή προχωρήσει σε ικανοποιητικές μεταρρυθμίσεις.

Το ψήφισμα επιτρέπει την ανάπτυξη προσωρινής Διεθνούς Δύναμης Σταθεροποίησης στη Γάζα, περιορίζοντας ωστόσο την εντολή του οργάνου αποκλειστικά στη Γάζα και έως το 2027. Προβλέπεται επίσης εξαμηνιαία ενημέρωση του 15μελούς Συμβουλίου Ασφαλείας.

Πέραν της Γάζας, παραμένει ασαφές ποια νομική εξουσία ή μέσα επιβολής θα διαθέτει το όργανο και πώς θα συνεργάζεται με τον ΟΗΕ και άλλους διεθνείς οργανισμούς.

Η κριτική

Ειδικοί σε θέματα δικαιωμάτων υποστηρίζουν ότι η εποπτεία ξένου εδάφους από όργανο υπό την προεδρία του Τραμπ θυμίζει αποικιοκρατική δομή. Επικρίνουν επίσης την απουσία Παλαιστινίου εκπροσώπου, παρά το γεγονός ότι το όργανο καλείται να επιβλέψει τη μεταβατική διακυβέρνηση παλαιστινιακού εδάφους.

Αντιδράσεις προκάλεσε και η συμμετοχή του Μπλερ, λόγω του ρόλου του στον πόλεμο του Ιράκ και της βρετανικής αποικιακής ιστορίας στη Μέση Ανατολή.

Παράλληλα, επικρίσεις διατυπώνονται για τη συμμετοχή χωρών με αμφιλεγόμενο ιστορικό στα ανθρώπινα δικαιώματα, όπως κράτη της Μέσης Ανατολής, αλλά και η Λευκορωσία και το Ελ Σαλβαδόρ.

Ιδιαίτερη συζήτηση έχει προκαλέσει η συμμετοχή του Ισραήλ σε ένα όργανο που θα επιβλέπει τη διακυβέρνηση της Γάζας, έπειτα από στρατιωτική εκστρατεία που άφησε πίσω της δεκάδες χιλιάδες νεκρούς, εκτεταμένη ανθρωπιστική κρίση και κατηγορίες για εγκλήματα πολέμου και γενοκτονία.

Το Ισραήλ υποστηρίζει ότι ενήργησε σε αυτοάμυνα, μετά την επίθεση του 2023 από μαχητές υπό την ηγεσία της Χαμάς, κατά την οποία σκοτώθηκαν 1.200 άνθρωποι και περισσότεροι από 250 κρατήθηκαν όμηροι.

Ποιοι θα συμμετάσχουν στη συνεδρίαση

Σχεδόν όλες οι χώρες που έχουν ενταχθεί αναμένεται να παραστούν στη συνεδρίαση της Πέμπτης, ενώ περισσότερα από 20 ακόμη κράτη θα συμμετάσχουν ως παρατηρητές, σύμφωνα με ανώτερο Αμερικανό αξιωματούχο.

Μεταξύ αυτών είναι η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα, καθώς και η Ινδία και η Ταϊλάνδη.

Ως παρατηρητές θα συμμετάσχουν επίσης η Βρετανία και η Ευρωπαϊκή Ενωση, καθώς και κράτη-μέλη όπως η Αυστρία, η Κροατία, η Κύπρος, η Τσεχία, η Φινλανδία, η Γερμανία, η Ελλάδα, η Ιταλία, η Ολλανδία, η Πολωνία, η Ρουμανία και η Σλοβακία.

Η Νορβηγία, η Ελβετία, το Μεξικό και το Ομάν θα έχουν επίσης καθεστώς παρατηρητή.

Στην ατζέντα της συνεδρίασης περιλαμβάνονται η ανοικοδόμηση της Γάζας, η παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας και η ανάπτυξη δύναμης σταθεροποίησης.

Πηγή: Reuters