REUTERS, A.P.

«Το μήνυμα απευθύνεται σε οποιαδήποτε κυβέρνηση μάς βάζει στο στόχαστρο και είναι σαφές: όποιος δρα εναντίον του Ισραήλ πρέπει να ξέρει ότι το Ισραήλ θα δράσει εναντίον του». Ακούγοντας κανείς αυτά τα λόγια του Ισραηλινού υπουργού Εξωτερικών Γκίντεον Σάαρ θα πίστευε ότι είχαν ως παραλήπτη το Ιράν, τη Χεζμπολάχ, τη Χαμάς ή τους Χούθι. Στην πραγματικότητα αφορούσαν έναν από τους στενότερους συμμάχους του Ισραήλ, την «Ισλαμική Δημοκρατία της Μεγάλης Βρετανίας», κατά τον χαρακτηρισμό του Μπέντζαμιν Νετανιάχου. Αφορμή γι’ αυτήν τη δραματική μεταστροφή στάθηκε η κοινή διακήρυξη της Τρίτης για την επιβολή καθολικού εμπάργκο στους εβραϊκούς οικισμούς εποίκων της κατεχόμενης Δυτικής Οχθης. Τη διακήρυξη υπέγραψαν Βρετανία, Γαλλία, Καναδάς και εννέα ευρωπαϊκά κράτη (Δανία, Ιρλανδία, Ισλανδία, Ισπανία, Νορβηγία, Πολωνία, Πορτογαλία, Σουηδία και Φινλανδία), αλλά η πρωτοβουλία προήλθε από την κυβέρνηση του νέου Βρετανού πρωθυπουργού Αντι Μπέρναμ.

Από το βήμα του βρετανικού κοινοβουλίου, ο Μπέρναμ δήλωσε ότι οι κυρώσεις στις εισαγωγές από τους εβραϊκούς οικισμούς εποίκων κατέδειξαν τον «ηγετικό ρόλο» του Ηνωμένου Βασιλείου. «Η Βρετανία οφείλει να υπερασπίζεται το δίκαιο ενάντια στην αδικία. Οπου οι άνθρωποι εκδιώκονται από τα σπίτια τους με εκφοβισμούς, θα στεκόμαστε πάντα με τους αδύναμους και θα παίρνουμε ό,τι μέτρα μπορούμε για να τους στηρίξουμε», δήλωσε ο Μπέρναμ, ο οποίος ανέλαβε την ηγεσία των Εργατικών και την πρωθυπουργία τον Ιούλιο, μετά την παραίτηση του Κιρ Στάρμερ.

Ανακοινώνοντας το μποϊκοτάζ, ο Βρετανός υπουργός Εξωτερικών Εντ Μίλιμπαντ μίλησε για «εθνοκάθαρση, εγκλήματα πολέμου, παραβιάσεις του ανθρωπιστικού δικαίου, τρομοκρατία των εποίκων», χρησιμοποιώντας πολύ σκληρότερη γλώσσα έναντι του Ισραήλ από ό,τι συνήθιζαν οι προκάτοχοί του. Η κυβέρνηση Μπέρναμ υιοθέτησε την απόφαση που έλαβε το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης το 2024, κηρύσσοντας παράνομη την κατοχή παλαιστινιακών εδαφών από το Ισραήλ. Παράλληλα, προειδοποίησε ότι θα επιβληθούν σκληρές κυρώσεις σε βρετανικές εταιρείες αν συμμετάσχουν στο διαβόητο σχέδιο Ε1 για την εποικιστική επέκταση, το οποίο ενέκρινε η ισραηλινή κυβέρνηση τον περασμένο μήνα.

Η ιδέα των δύο κρατών

Το εν λόγω σχέδιο έχει στόχο να αποκόψει την κατεχόμενη Ανατολική Ιερουσαλήμ από τη Δυτική Οχθη και να διχοτομήσει την παλαιστινιακή περιοχή, απομονώνοντας το βόρειο από το νότιο κομμάτι της. Τα 12 κράτη που υπέγραψαν τη διακήρυξη για το μποϊκοτάζ θεώρησαν ότι το σχέδιο Ε1 συνιστά κόκκινη γραμμή, καθώς η υλοποίησή του θα σήμαινε οριστικό τέλος για την ιδέα της δημιουργίας παλαιστινιακού κράτους.

Η ισραηλινή κυβέρνηση χαρακτήρισε «ποταπή» την απόφαση για μποϊκοτάζ και υπονόησε ότι συνδέεται με την πρόθεση των 12 να παρέμβουν στην εν εξελίξει προεκλογική εκστρατεία του Ισραήλ εις βάρος του Μπέντζαμιν Νετανιάχου (οι εκλογές θα διεξαχθούν στις 27 Οκτωβρίου). Απέφυγε, όμως, να ανακοινώσει αντίποινα εναντίον της Γαλλίας, του Καναδά και των εννέα ευρωπαϊκών κρατών, επιλέγοντας να συγκεντρώσει τα πυρά της εναντίον του Λονδίνου. Η Βρετανία κλήθηκε να κλείσει το προξενείο της στην Ανατολική Ιερουσαλήμ εντός 30 ημερών, ενώ το Ισραήλ απαγόρευσε σε 12 Βρετανούς πολιτικούς να επισκεφθούν τη χώρα, στιγματίζοντάς τους ως «αντισημίτες», και ζήτησε την εκδίωξη των Βρετανών από το διεθνές κέντρο που επιβλέπει την εκεχειρία στη Γάζα. Για κίνδυνο ενθάρρυνσης του αντισημιτισμού μίλησε και ο επικεφαλής ραβίνος στο Ηνωμένο Βασίλειο Εφραίμ Μίρβις. «Ολοι πρέπει να πράξουμε περισσότερα για να αντιμετωπίσουμε τον αντισημιτισμό, αλλά πιστεύω ότι μπορούμε να το κάνουμε υπερασπιζόμενοι τις βρετανικές αξίες», απάντησε ο Εντ Μίλιμπαντ, ο οποίος δήλωσε ότι είναι «υπερήφανος Βρετανός Εβραίος», υπενθυμίζοντας ότι οι γονείς του ήταν Πολωνοεβραίοι μετανάστες.

Πριν από ένα χρόνο, η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν είχε προτείνει τη μερική αναστολή της εμπορικής συμφωνίας Ε.Ε. – Ισραήλ. Ωστόσο, δεν έγινε δυνατό να ληφθεί απόφαση στο επίπεδο των 27, λόγω των αντιρρήσεων της Γερμανίας και άλλων χωρών, όπως η Ουγγαρία και η Τσεχία. Η αδυναμία λήψης απόφασης από την Ε.Ε. οδήγησε τις 10 χώρες-μέλη της να δράσουν αυτοτελώς, σε συντονισμό με τη Βρετανία και τον Καναδά.