Πριν από πέντε χρόνια, η Δύση βρέθηκε πολύ κοντά σε σοβαρή διπλωματική κρίση με τη σύμμαχο στο ΝΑΤΟ, Τουρκία. Δέκα πρέσβεις ζήτησαν την απελευθέρωση ενός άνδρα που θεωρούσαν πολιτικό κρατούμενο, προκαλώντας την οργή του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος διέταξε την απέλασή τους.

Υστερα από δύο ταραγμένες διπλωματικά ημέρες το 2021, οι δύο πλευρές υποχώρησαν, με τις ΗΠΑ, τη Γαλλία, τη Γερμανία, τον Καναδά και άλλους πρέσβεις να εκδίδουν καθησυχαστικές ανακοινώσεις και τον Ερντογάν να δηλώνει ότι στο μέλλον θα είναι πιο προσεκτικοί.

Και πράγματι, αυτό έκαναν.

Από τότε —και ιδιαίτερα μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία έναν χρόνο αργότερα, η Δύση αποφεύγει σε μεγάλο βαθμό να εκφράζει δημόσια ανησυχία για το ιστορικό της Τουρκίας στα ανθρώπινα δικαιώματα και τις ελευθερίες. Αντίθετα, εστιάζει στην ενίσχυση των σχέσεων ασφαλείας.

Η διπλωματική αυτή στροφή της Δύσης αναμένται να φανεί στη σύνοδο των 32 ηγετών του ΝΑΤΟ στην Αγκυρα στις 7 και 8 Ιουλίου, σύμφωνα με το Reuters.

Δεν αναμένεται να ασκήσουν κριτική στην πρωτοφανή καταστολή σε βάρος του κύριου κόμματος της αντιπολίτευσης, του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP). Ούτε στη φυλάκιση του υποψηφίου του για την προεδρία και δημάρχου Κωνσταντινούπολης, Εκρέμ Ιμάμογλου, βασικού αντιπάλου του Ερντογάν, σύμφωνα με δυτικούς και Τούρκους διπλωμάτες που συμμετέχουν στον σχεδιασμό της συνόδου.

Δυτική σιωπή

Επικριτές της κυβέρνησης Ερντογάν θεωρούν ότι η σιωπή της Δύσης ενθαρρύνει την αυταρχική διολίσθηση και απομονώνει την αντιπολίτευση παρά τις ιδρυτικές αρχές του ΝΑΤΟ περί δημοκρατίας και κράτους δικαίου.

«Εξακολουθεί να είναι κρίσιμο για τη Δύση το να συνεχίσει να τοποθετείται σχετικά με την υποβάθμιση των δημοκρατικών θεσμών στην Τουρκία, επειδή η πορεία της δεν είναι μη αναστρέψιμη — η Τουρκία δεν είναι εκτός ορίων», δήλωσε ο Ντέιβιντ Σάτερφιλντ, πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στην Αγκυρα.

«Είναι σημαντικό οι Τούρκοι να ακούνε άλλους να μιλούν για το σύστημά τους με αυτόν τον τρόπο», πρόσθεσε ο Σάτερφιλντ, που σήμερα διευθύνει το Baker Institute for Public Policy, μιλώντας στο Reuters.

Το γραφείο του Ερντογάν δεν απάντησε σε αίτημα σχολιασμού.

Το κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) του Ερντογάν, που βρίσκεται στην εξουσία εδώ και 23 χρόνια

Ο Σάτερφιλντ απέρριψε ότι η υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Τουρκία έχει βλάψει κατά το παρελθόν τις σχέσεις της Ουάσιγκτον με την Αγκυρα. Πρόσθεσε ότι η απόφαση στη δεύτερη θητεία Τραμπ να αποφεύγεται η δημόσια συζήτηση για δημοκρατικές αξίες δεν έχει βελτιώσει τις σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών.

Το 2021, ο Ερντογάν είχε διατάξει προσωρινά ο Σάτερφιλντ και άλλοι εννέα δυτικοί πρέσβεις να κηρυχθούν «persona non grata», μετά την κοινή έκκληση για την απελευθέρωση του Οσμάν Καβάλα. Οι πρέσβεις υποστήριξαν ότι η υπόθεση έβλαπτε τη δημοκρατία στην Τουρκία.

Ο Καβάλα, ο οποίος παραμένει φυλακισμένος εδώ και σχεδόν εννέα χρόνια, αντιμετωπίζει ισόβια κάθειρξη για φερόμενη απόπειρα ανατροπής της κυβέρνησης, κατηγορία την οποία αρνείται.

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έχει αποφανθεί ότι τόσο ο ίδιος όσο και άλλοι στην ίδια υπόθεση πρέπει να αποφυλακιστούν λόγω ανεπαρκών αποδείξεων, εκτιμώντας ότι η κράτησή του έχει στόχο τη φίμωσή του.

Το κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) του Ερντογάν, που βρίσκεται στην εξουσία εδώ και 23 χρόνια, απορρίπτει τις επικρίσεις, όπως και κάθε κατηγορία περί «κατευθυνόμενης δικαιοσύνης», υποστηρίζοντας ότι η δικαστική εξουσία στην Τουρκία είναι ανεξάρτητη.

Ωστόσο, εκατοντάδες εκλεγμένοι αξιωματούχοι και στελέχη του CHP έχουν φυλακιστεί τα τελευταία δύο χρόνια, ενώ ο ηγέτης του απομακρύνθηκε μέσω διαδικασιών που το κόμμα αποδίδει σε «δικαστικό πραξικόπημα».

Συλλήψεις και περιορισμοί ενόψει Συνόδου

Ενόψει της Συνόδου του ΝΑΤΟ, οργανώσεις για τα δικαιώματα εκφράζουν ανησυχία, καθώς δεκάδες δημοσιογράφοι ανεξάρτητων Μέσων δεν έχουν καταφέρει να λάβουν διαπίστευση για την κάλυψή της. Οι αρχές έχουν προχωρήσει σε πάνω από 200 συλλήψεις, επικαλούμενες λόγους ασφαλείας.

Το γραφείο του Ερντογάν δεν σχολίασε τις καταγγελίες για απόρριψη αιτημάτων για διαπίστευση, ενώ το ΝΑΤΟ αρκέστηκε να ανακοινώσει ότι βασίζεται στη χώρα υποδοχής για τέτοια ζητήματα.

Αξιωματούχος του ΝΑΤΟ, ερωτηθείς αν η συμμαχία σκοπεύει να θέσει ζητήματα δικαιωμάτων στη σύνοδο, παρέπεμψε σε προηγούμενη ανακοίνωση για τις διαπιστεύσεις, τονίζοντας τη σημασία της φυσικής παρουσίας δημοσιογράφων.

Η πρεσβεία των ΗΠΑ στην Αγκυρα δεν σχολίασε άμεσα πιθανή αλλαγή πολιτικής έναντι της Τουρκίας.

Λίγες δυτικές χώρες έχουν τοποθετηθεί δημόσια για την καταστολή κατά του CHP. Κάποιοι διπλωμάτες υποστηρίζουν ότι η δημόσια κριτική έχει περιορισμένη επίδραση για την αποτροπή της διολίσθησης της Τουρκία, τονίζοντας ότι προτιμούν ιδιωτικές παρεμβάσεις προς την Αγκυρα.

Ο Τραμπ βλέπει τον Ερντογάν ως φίλο

Η σύνοδος του ΝΑΤΟ θα αποτελέσει την αφορμή για την πρώτη προεδρική επίσκεψη του Τραμπ στην Τουρκία, ο οποίος αναμένεται να έχει διμερή συνάντηση με τον Ερντογάν, τον οποίο αποκαλεί συχνά «φίλο». Τονίζει δε, ότι οι σχέσεις ΗΠΑ – Τουρκίας έχουν φτάσει στο ανώτερο επίπεδο των τελευταίων ετών.

Η Αγκυρα επιδιώκει η σύνοδος να αναδείξει την ενότητα της συμμαχίας και να ενισχύσει την αμυντική συνεργασία. Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, δήλωσε ότι αναμένονται συμφωνίες αξίας δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Η σύνοδος του ΝΑΤΟ θα αποτελέσει την αφορμή για την πρώτη προεδρική επίσκεψη του Τραμπ στην Τουρκία

Οι σύμμαχοι βλέπουν όλο και περισσότερο την Τουρκία, που διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ και αποτελεί εξαγωγέα drones, ως ανάχωμα απέναντι στη ρωσική επιθετικότητα στη νοτιοανατολική πτέρυγα.

Προηγήθηκαν εντάσεις για ζητήματα όπως η καθυστέρηση της ένταξης της Σουηδίας και της Φινλανδίας το 2022–2023 και οι στενές σχέσεις της Αγκυρας με τη Μόσχα.

Οι δυτικοί σύμμαχοι στέλνουν πλέον μήνυμα ότι «έχουν σε κάποιο βαθμό εγκαταλείψει ζητήματα που έχουν να κάνουν με τις αξίες», αναγνωρίζοντας ότι η Τουρκία είναι απαραίτητη για την άμυνα της Ευρώπης, σύμφωνα με τον Καρόλ Βασιλέφσκι.

Η Αγκυρα από πλευράς της, γνωρίζει ότι οποιαδήποτε δυτική κριτική, ακόμη και για την καταστολή της αντιπολίτευσης, θα είναι περιορισμένη και «δεν θα μεταφραστεί σε πράξεις», πρόσθεσε ο ίδιος.