Η χθεσινή ημέρα ξεκίνησε με την πιο δυστοπική απειλή του «αφανισμού ενός ολόκληρου πολιτισμου» από τον Ντόναλντ Τραμπ. Δέκα ώρες και 26 λεπτά μετά, ο ίδιος ανακοίνωνε μέσω Truth Social, όπως συνηθίζει, μία συμφωνία εκεχειρίας δύο εβδομάδων – πίστωση χρόνου που προκάλεσε εύλογα σε λαούς, ηγεσίες και αγορές μία βαθιά, αν και προσωρινή, ανάσα.

Ωστόσο, όπως συνομολογούν στην πλειονότητά τους ξένα Μέσα και αναλυτές, παρότι η συμφωνία κατάπαυσης του πυρός επέτρεψε στον Αμερικανό πρόεδρο να αποφύγει προσώρας μια επιλογή που προβλεπόταν να είναι ακραία επικίνδυνη –είτε οδεύοντας προς κλιμάκωση, υλοποιώντας την απειλή του, είτε υπαναχωρώντας και υπονομεύοντας την αξιοπιστία του– δεν του εξασφαλίζει παρά μόνο μία προσωρινή κατάπαυση, και μάλιστα με υψηλό διακύβευμα.

Ιράν και Ηνωμένες Πολιτείες συμφώνησαν σε μια υπό όρους εκεχειρία δύο εβδομάδων, λίγες ώρες πριν εκπνεύσει το τελεσίγραφο Τραμπ, ο οποίος είχε απειλήσει να «αφανίσει έναν ολόκληρο πολιτισμό» – Φωτ.: REUTERS/Adam Gray.

Οπως σημειώνει το CNN, οι πρώτες λεπτομέρειες της διπλωματικής προσπάθειας δεν γεννούν πολλούς λόγους για αισιοδοξία.

«Αλυτα» τα προβλήματα που ξεκίνησαν τον πόλεμο

Η «πλήρης και ολοκληρωτική νίκη», όπως χαρακτήρισε την εξέλιξη ο Τραμπ, η οποία κρίθηκε κυριολεκτικά την ύστατη στιγμή, θα συμβάλει στη διάσωση αμέτρητων ανθρώπινων ζωών, θα ανακουφίσει τις αγορές εν μέσω παγκόσμιου ενεργειακού κλονισμού διαρκείας και αναμένεται να δώσει μια πρόσκαιρη ανάσα στον ίδιο τον Τραμπ, εν μέσω δημοσκοπικής «βουτιάς», εσωκομματικών επικρίσεων και ενεργειακού πληθωρισμού, λίγους μήνες πριν από τις κρίσιμες ενδιάμεσες εκλογές στην Αμερική.

Ωστόσο, σύμφωνα με τους New York Times, προς το παρόν δεν φαίνεται να λύνει κανένα από τα θεμελιώδη ζητήματα που οδήγησαν στον πόλεμο.

• Η θεοκρατική κυβέρνηση της Τεχεράνης, υποστηριζόμενη από το σκληρό αώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, παραμένει, ενώ εκφράζονται φόβοι πως οι εκπρόσωποί της φέρονται πιο ριζοσπαστικοποιημένοι απ’ ό,τι πριν.
• Τα πυρηνικά αποθέματα του Ιράν, μεταξύ αυτών τα 440 κιλά υλικού υψηλού εμπλουτισμού, που –θεωρητικά– αποτέλεσαν την αιτία του πολέμου, παραμένουν άθικτα και αποθηκευμένα.
• Τα Στενά του Ορμούζ βρίσκονται ακόμη υπό τον έλεγχο του Ιράν και η προοπτική να εξακολουθήσει να ελέγχει επ’αόριστον τον κρίσιμο αυτό ενεργειακό κόμβο αποτελεί για πολλούς χειρότερη εξέλιξη από αυτήν που ίσχυε πριν από την έναρξη των εχθροπραξιών.

Οπως επισημαίνουν οι ΝΥΤ, ο Τραμπ πλέον βρίσκεται ενώπιον της πρόκλησης όχι μόνο να εξαφαλίσει μία πιο μόνιμη λύση, αλλά και να αποδείξει –τόσο εσωτερικά όσο και στη διεθνή κοινότητα– πως η εμπλοκή των ΗΠΑ σε αυτήν τη σύγκρουση άξιζε τον κόπο.

Και, για να το πετύχει αυτό, θα πρέπει να περιορίσει τον ασφυκτικό έλεγχο της Τεχεράνης στα Στενά του Ορμούζ, εξασφαλίζοντας ανεμπόδιστη πρόσβαση στη διεθνή εμπορική ναυσιπλοΐα, αλλά και να εξαλείψει κάθε πυρηνική φιλοδοξία του Ιράν.

Υψηλό τίμημα για τις ΗΠΑ

Δεν είναι σαφές αν η πρωτοφανής απειλή διά στόματος Αμερικανού προέδρου περί «αφανισμού» αποτέλεσε μοχλό πίεσης προς το Ιράν, για να αποδεχτεί το είδος της εκεχειρίας που είχε προηγουμένως απορρίψει.

Αυτό που είναι σαφές, σημειώνει ανάλυση του BBC, είναι ότι η άνευ προηγουμένου εμπρηστική απειλή του Τραμπ –η οποία διαδέχτηκε μία εξίσου αμετροεπή, απρεπούς λεξιλογίου προειδοποίηση το Σαββατοκύριακο– υπερέβη τα ηθικώς εσκαμμένα, δεν έχει προηγούμενο, ακόμη και εν είδει υπαινιγμού, στη διπλωματική φαρέτρα Αμερικανού προέδρου της σύγχρονης ιστορίας των ΗΠΑ.

Οπως το θέτει το CNN, η απειλή αυτή ήγειρε ένα σιωπηρό ερώτημα στις ΗΠΑ και στον κόσμο: Είναι αυτή αποδεκτή συμπεριφορά για τον «αρχιστράτηγο» της πιο ισχυρής υπερδύναμης στον κόσμο;

Ακόμη κι αν η εκεχειρία δύο εβδομάδων οδηγήσει τελικά σε μόνιμη ειρήνη, ο πόλεμος με το Ιράν και η στάση του Τραμπ ενδέχεται να έχουν αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο ο υπόλοιπος κόσμος βλέπει τις ΗΠΑ.

«Μια χώρα που κάποτε αυτοπροβαλλόταν ως πυλώντας σταθερότητας σε παγκόσμιο επίπεδο, τώρα κλονίζει τα θεμέλια της διεθνούς τάξης. Ενας πρόεδρος που φαινόταν να απολαμβάνει να καταστρέφει κανόνες και παραδόσεις στην εσωτερική πολιτική, τώρα κάνει το ίδιο στη διεθνή σκηνή», σχολιάζει το BBC.

Εντονη δημοσιογραφική κινητικότητα έξω από τον Λευκό Οίκο, λίγες ώρες πριν από την εκπνοή του πρωτοφανούς τελεσιγράφου Τραμπ προς το Ιράν – Φωτ.: REUTERS/Evelyn Hockstein.

«Τα λόγια του Τραμπ υπογραμμίζουν το πώς οι ΗΠΑ, που για δεκαετίες θεωρούνταν πυλώνας σταθερότητας, αποτελούν πλέον –όπως προσωποποιείται από τον πρόεδρό τους– την πιο ασταθή δύναμη στον κόσμο», αναφέρει το CNN.

Φίλια πυρά

Οι Δημοκρατικοί έσπευσαν να καταδικάσουν τις δηλώσεις του Τραμπ τη Μεγάλη Τρίτη, ενώ ορισμένοι έφτασαν στο σημείο να ζητήσουν την απομάκρυνσή του.

Αντιστοίχως, στο στρατόπεδο των Ρεπουμπλικανών, αν και πολλοί συντάχθηκαν δημοσίως στο πλευρό του Τραμπ, η υποστήριξη που συνήθιζε να απολαμβάνει εντός κόμματος κάθε άλλο παρά καθολική είναι.

«Τα σχόλια του προέδρου είναι αντιπαραγωγικά, δεν συμφωνώ μαζί του», δήλωσε ο Οστιν Σκοτ, μέλος του Κογκρέσου στην Τζόρτζια.

Ο γερουσιαστής του Ουισκόνσιν, Ρον Τζόνσον, συνήθως πιστός υποστηρικτής του Τραμπ, δήλωσε ότι θα ήταν «τεράστιο λάθος» αν ο Τραμπ προχωρούσε στην εκστρατεία βομβαρδισμών του. «Δεν είμαστε αυτοί εμείς», έγραψε ο βουλευτής Ναθάνιελ Μοράν από το Τέξας, διαφωνώντας ευθέως με την απειλή Τραμπ περί αφανισμού ενός ολόκληρου πολιτισμού. «Και αυτό δεν συνάδει με τις αρχές που καθοδηγούν από καιρό την Αμερική».

Η γερουσιαστής Λίζα Μουρκόφσκι από την Αλάσκα σημείωσε πως η απειλή αυτή «δεν μπορεί να δικαιολογηθεί ως μια προσπάθεια να αποκτήσουν οι ΗΠΑ πλεονέκτημα στις διαπραγματεύσεις με το Ιράν». «Αυτού του είδους η ρητορική αποτελεί προσβολή στα ιδανικά που η χώρα μας υπερασπίζεται και προωθεί σε όλο τον κόσμο εδώ και σχεδόν 250 χρόνια», δήλωσε η ίδια.

Οπως, πάντως, σημειώνουν αναλυτές, ο Λευκός Οίκος πιθανότατα θα αντιτάξει ότι η πίεση που άσκησε στο Ιράν απέδωσε καρπούς.

«Η τακτική του Τραμπ να κλιμακώνει τη ρητορική του σε αστρονομικά επίπεδα τον βοήθησε σίγουρα να βρει την έξοδο που αναζητούσε εδώ και εβδομάδες. Αυτή η επιτυχία από μόνη της μπορεί να ενισχύσει την πεποίθησή του ότι οι τακτικές που έμαθε στον κόσμο των ακινήτων της Νέας Υόρκης –να αγνοεί τις παλιές συμβάσεις, να διατυπώνει απαιτήσεις που φτάνουν στα άκρα– λειτουργούν και στη γεωπολιτική.

Πηγές: BBC, CNN, NYT