Στα ανοιχτά των νοτιοανατολικών ακτών της Μαλαισίας, έναν από τους ναυτικούς διαδρόμους με τη μεγαλύτερη κινητικότητα παγκοσμίως, δεξαμενόπλοια που συνδέονται με το Ιράν και τις κυρώσεις που έχουν επιβληθεί στο εμπόριο πετρελαίου, κινούνται σχεδόν ανενόχλητα και χωρίς κανέναν ουσιαστικό έλεγχο.

Πρόκειται για ένα σκιώδη στόλο που αποτελείται κυρίως από παλιά πλοία, τα οποία περνούν σχεδόν απαρατήρητα χάρη στη μεγάλη ναυτική κίνηση στην περιοχή, μεταφέροντας αργό πετρέλαιο στην Κίνα.

Τάνκερ-φαντάσματα

Τα πληρώματα αυτών των πλοίων χρησιμοποιούν μία σειρά από τακτικές για να παραμένουν «κάτω από το ραντάρ» των ελεγκτικών αρχών, όπως αποκαλύπτει επιτόπια έρευνα της Wall Street Journal: αποσυνδέουν τα συστήματα γεωεντοπισμού, πλαστογραφούν έγγραφα και μεταφέρουν το πετρέλαιο από πλοίο σε πλοίο σε μακρινά, διεθνή ύδατα, ώστε να αποκρύψουν την αρχική του προέλευση.

Ο στόλος που «περιμένει»

Στις 12 Απριλίου, ο πρόεδρος Τραμπ είχε ανακοινώσει μπλόκο σε όλα τα ιρανικά λιμάνια, αλλά ενάμιση μήνα μετά, ο ειδικός σε ζητήματα ναυτικής ασφάλειας Τσάρλι Μπράουν, εξηγεί στη WSJ πως έχουν εντοπιστεί τουλάχιστον 120 τάνκερ, γεμάτα με ιρανικό πετρέλαιο στην ευρύτερη περιοχή.

Αθροιστικά, τα πλοία αυτά υπολογίζεται πως μεταφέρουν περίπου 150 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, περιμένοντας την κατάλληλη στιγμή για να ολοκληρώσουν την παράνομη μεταφορά.

Πώς χάνονται από τον χάρτη

Μία από τις πρακτικές που «προδίδουν» αυτά τα πλοία-φαντάσματα είναι ότι κλείνουν συχνά το σύστημα AIS που χρησιμοποιείται για την επικοινωνία μεταξύ πλοίων και την αποφυγή συγκρούσεων στη θάλασσα.

Μία άλλη τακτική είναι το διαβόητο “spoofing”. Τα δεξαμενόπλοια χρησιμοποιούν λογισμικό που στέλνει ψευδείς συντεταγμένες. Το ψευδές σήμα μπορεί να διαπιστωθεί μόνο με διασταύρωση των στοιχείων που έχουν εξασφαλιστεί με άλλες μεθόδους εντοπισμού, όπως είναι η παρακολούθηση με δορυφόρο.

Τα σκάφη αυτά ταξιδεύουν από το Ιράν έως τις θάλασσες της νοτιοανατολικής Ασίας, μέσω των πορθμών της Μαλάκκα και της Σιγκαπούρης, που συναποτελούν τη «στενή διαδρομή» με τη μεγαλύτερη κίνηση δεξαμενόπλοιων παγκοσμίως.

Στο πρώτο εξάμηνο του 2025, περίπου 23 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου περνούσαν καθημερινά από αυτή τη διαδρομή – το ένα τρίτο του πετρελαίου που μεταφέρεται διά θαλάσσης διεθνώς.

Αφού περάσουν τα στενά της Σιγκαπούρης, αυτά τα πλοία απενεργοποιούν το σήμα εντοπισμού, προκειμένου να μεταφέρουν ανενόχλητα το φορτίο τους σε άλλα πλοία. Η παράνομη διαδικασία γίνεται σε διεθνή ύδατα, στα ανοιχτά των συνόρων της Μαλαισίας, ώστε να αποφευχθούν οι έλεγχοι των τοπικών Αρχών. Εως και δύο εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου μεταφέρονται από το ένα πλοίο στο άλλο, σύμφωνα με το ρεπορτάζ.

Τα πλοία που παραλαμβάνουν το πετρέλαιο από τα πλοία-φαντάσματα, ενεργοποιούν το σύστημα AIS και μεταφέρουν το εμπόρευμά τους σε λιμάνια της βόρειας Κίνας, ιδίως στην επαρχία Σαντόγκ και στο Νταλιάν.

Η Κίνα έχει διαμηνύσει πως αντιτίθεται στις «παράνομες κυρώσεις», τονίζοντας πως δεν έχουν επικυρωθεί από το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών.

Σε αυτοψία της Wall Street Journal, πλοία που εξυπηρετούν ιρανικά συμφέροντα περιμένουν εμφανώς φορτωμένα, όπως αποκαλύπτει η ίσαλος γραμμή. Πολλά από αυτά είναι κακοσυντηρημένα ενώ εκφράζονται αμφιβολίες και για τη γνησιότητα της σημαίας που δηλώνουν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, σύμφωνα με τη Wall Street Journal είναι το δεξαμενόπλοιο NORA που για χρόνια ταξίδευε με ιρανική σημαία αλλά τελευταία κινείται με ψευδώς δηλωμένη σημαία Γουιάνας.

Κατασχέθηκε από τις Αρχές της Μαλαισίας τον Ιανουάριο, οι οποίες όμως το άφησαν ελεύθερο λίγο αργότερα. Το τάνκερ επέστρεψε σε διεθνή ύδατα και προέβη σε μεταφορά πετρελαίου σε σκάφος που μετέφερε το πετρέλαιο σε λιμάνι της Κίνας.

«Πρόκειται για ένα επίκεντρο της ανομίας, που αγνοούν όλους τους κανόνες, για να μεταφέρουν πετρέλαιο αλλά και για να το αποθηκεύσουν, προσωρινά, σε αγκυροβόλια», εξηγεί η Μισέλ Μπόκμαν, αναλύτρια δεδομένων με ειδίκευση στη ναυσιπλοΐα.

Ενα «αρκετά περίπλοκο» ζήτημα

«Η Μαλαισία, η Σιγκαπούρη και η Ινδονησία γνωρίζουν για την ύπαρξη αυτών των τάνκερ, αλλά, πρώτον, οι περιορισμοί είναι μονομερείς και δεν έχουν ισχύ σε αυτά τα κράτη και, δεύτερον, όλα αυτά συμβαίνουν στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη που δεν έχουν καμία δικαιοδοσία. Είναι ένα αρκετά περίπλοκο ζήτημα. Οι μεταφορές από πλοίο σε πλοίο είναι μία απολύτως αποδεκτή πρακτική και εφαρμόζονται ευρέως από τη ναυτική κοινότητα. Ομως σχεδόν πάντα λαμβάνουν χώρα εντός λιμένων με την άδεια των λιμενικών Αρχών γιατί είναι μία ειδική πρακτική με περιβαλλοντικές παραμέτρους αφού, αν κάτι πάει στραβά, θα προκληθεί πετρελαιοκηλίδα. Οταν συμβαίνει σε διεθνή ύδατα, πρόκειται για σκόπιμα παραπλανητική πρακτική για να αποφευχθούν οι έλεγχοι».

Με εκατομμύρια βαρέλια ιρανικού πετρελαίου στη θαλάσσια περιοχή, η Τεχεράνη φαίνεται πως εξασφαλίζει δισεκατομμύρια δολάρια χάρη στον σκιώδη στόλο και τις τακτικές του.