Η Βασιλική Σουηδική Ακαδημία Επιστημών απένειμε το Νόμπελ Χημείας 2026 στους Ανρί Καγκάν και Κένσο Σοάι, για «την ανακάλυψη μη γραμμικών φαινομένων και της αυτοκατάλυσης στην ασύμμετρη οργανική σύνθεση» και τη λύση ενός αιωνόβιου χημικού γρίφου.

Η χημεία της ζωής είναι αυτό που οι χημικοί αποκαλούν «ομοχειρική, από τις ελληνικές λέξεις για το «ίδιο» και το «χέρι». Οπως τα χέρια (τα οποία είναι κατοπτρικά είδωλα το ένα του άλλου, αλλά δεν ταυτίζονται όταν τοποθετήσουμε το ένα ακριβώς πάνω στο άλλο), όλα τα αμινοξέα υπάρχουν σε δύο κατοπτρικές παραλλαγές, αλλά μόνο η μία από αυτές βρίσκεται στις πρωτεΐνες των κυττάρων μας. Η άλλη συναντάται σπάνια στη φύση.

Για πολύ καιρό, οι χημικοί αναρωτιούνταν πώς μπορεί να προκύψει η Ομοχειρικότητα (homochirality). Οταν άρχισαν να πειραματίζονται με χημικές αντιδράσεις που μπορούν να σχηματίσουν δύο κατοπτρικά μόρια, έβρισκαν πάντα ίσες αναλογίες και των δύο στα δοκιμαστικά σωληνάρια τους. Ωστόσο, οι χημικοί προσπαθούσαν να παράγουν μόνο μία από αυτές τις κατοπτρικές εικόνες, επειδή στην ανάπτυξη μορίων που αλληλεπιδρούν με ζωντανούς οργανισμούς – όπως στα φαρμακευτικά προϊόντα – μόνο μία κατοπτρική εικόνα μπορούσε να έχει το επιθυμητό αποτέλεσμα.

«Ο Ανρί Καγκάν και ο Κένσο Σοάι έδωσαν τη λύση σε ένα χημικό μυστήριο που χρονολογείται πάνω από έναν αιώνα: πώς μπορεί να προκύψει αυθόρμητα η ομοχειρική. Οι χημικές αντιδράσεις που ανέπτυξαν είναι εντυπωσιακές», δήλωσε ο Χάινερ Λίνκε, πρόεδρος της Επιτροπής Νόμπελ Χημείας.

Ο Ανρί Καγκάν έκανε το πρώτο αποφασιστικό βήμα το 1986, όταν ανακάλυψε έναν νέο τρόπο χειρισμού των χημικών αντιδράσεων που του επέτρεψε να δημιουργήσει μεγαλύτερη περίσσεια μιας από τις κατοπτρικές εικόνες από ό,τι είχε θεωρηθεί εφικτό μέχρι τότε.

Ο Κένσο Σοάι προχώρησε ένα βήμα παραπέρα. Το 1995, σε μια σημαντική δημοσίευση περιέγραφε τον τρόπο με τον οποίο σχεδίασε την πρώτη χημική αντίδραση στην ιστορία που είχε τη δυνατότητα να είναι ομοχειρική. Το 2003, τελικά πέτυχε τον στόχο του. Παρουσίασε μια αντίδραση στην οποία σχηματιζόταν μόνο μία από τις δύο πιθανές κατοπτρικές εικόνες. Εκτός από την ίδια τη ζωή, κανείς δεν είχε καταφέρει μέχρι τότε αυτό το κατόρθωμα.

«Οι ανακαλύψεις τους διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο για τους χημικούς που επινοούν αντιδράσεις οι οποίες προορίζονται για την παρασκευή φαρμακευτικών προϊόντων», αναφέρεται στην ανακοίνωση.

Σημειώνεται πως το βραβείο συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο 12 εκατομμυρίων κορωνών Σουηδίας (περίπου 1 εκατομμύριο ευρώ).