Οι ΗΠΑ φέρεται να εξετάζουν την αποστολή ειδικών δυνάμεων στο Ιράν για την κατάσχεση του αποθέματος υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου της χώρας, σε μια επιχείρηση που, σύμφωνα με ειδικούς, θα ήταν εξαιρετικά περίπλοκη και επικίνδυνη.

Η διασφάλιση ότι το Ιράν δεν διαθέτει πυρηνικά όπλα, ούτε τη δυνατότητα να τα κατασκευάσει μέσω εμπλουτισμένου ουρανίου, αποτελεί μία από τις βασικές απαιτήσεις των ΗΠΑ στις διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη.

Αποτέλεσε επίσης το βασικό επιχείρημα που επικαλέστηκε η Ουάσιγκτον για τους βομβαρδισμούς ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων κατά τον 12ήμερο πόλεμο με το Ισραήλ πέρυσι, αλλά και για την έναρξη της σύγκρουσης τον Φεβρουάριο, παρότι βρίσκονταν σε εξέλιξη συνομιλίες με το Ιράν.

Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι το πυρηνικό της πρόγραμμα έχει αποκλειστικά ειρηνικούς, ενεργειακούς σκοπούς, παρά το γεγονός ότι έχει εμπλουτίσει ουράνιο σε επίπεδα πολύ υψηλότερα από όσα απαιτούνται για κάτι τέτοιο. Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι είναι ανοιχτοί στη συζήτηση για μείωση του βαθμού εμπλουτισμού, αλλά αρνούνται να τερματίσουν το πρόγραμμα, καθώς το θεωρούν ζήτημα εθνικής κυριαρχίας.

Το 2015, η κυβέρνηση Ομπάμα είχε συνάψει τη συμφωνία JCPOA με το Ιράν και άλλες χώρες, βάσει της οποίας η Τεχεράνη δεσμευόταν να περιορίσει τον εμπλουτισμό ουρανίου και να επιτρέπει τακτικούς ελέγχους. Ωστόσο, ο Ντόναλντ Τραμπ απέσυρε τις ΗΠΑ από τη συμφωνία κατά την πρώτη θητεία του.

Τι εμπλουτισμένο ουράνιο διαθέτει το Ιράν και πού βρίσκεται;

Σήμερα εκτιμάται ότι το Ιράν διαθέτει περίπου 440 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60%, επίπεδο από το οποίο η μετάβαση στο 90% (που απαιτείται για την κατασκευή πυρηνικού όπλου) γίνεται πολύ πιο γρήγορα. Η ποσότητα αυτή θα μπορούσε θεωρητικά να επαρκεί για την κατασκευή περισσότερων από 10 πυρηνικών κεφαλών, σύμφωνα με τον επικεφαλής της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας, Ραφαέλ Γκρόσι.

Σχεδόν το μισό από αυτό το υλικό εκτιμάται ότι είναι αποθηκευμένο σε υπόγειες εγκαταστάσεις στο πυρηνικό συγκρότημα του Ισφαχάν, ενώ άγνωστη ποσότητα βρίσκεται στη Νατάνζ. Οι δύο αυτές εγκαταστάσεις, μαζί με μία τρίτη στο Φορντό, καταστράφηκαν ή υπέστησαν σοβαρές ζημιές από αμερικανοϊσραηλινές αεροπορικές επιδρομές κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου πέρυσι, ενώ στοχοθετήθηκαν και κατά τη διάρκεια της τρέχουσας σύγκρουσης.

Ακόμη κι αν οι ΗΠΑ γνωρίζουν πού βρίσκεται το εμπλουτισμένο ουράνιο, μια χερσαία στρατιωτική επιχείρηση για την ανάκτησή του θα αντιμετώπιζε σημαντικά χημικά, επιχειρησιακά και τακτικά εμπόδια, όπως επισημαίνουν ειδικοί.

Πώς θα μπορούσαν οι ΗΠΑ να αποκτήσουν πρόσβαση στο ουράνιο;

Με μεγάλη δυσκολία, απαντούν στρατιωτικοί αναλυτές στο Al Jazeera. Το Ισφαχάν, όπου εκτιμάται ότι βρίσκεται περίπου το μισό από το εμπλουτισμένο ουράνιο, βρίσκεται εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από τα πλησιέστερα αμερικανικά πολεμικά πλοία.

Αυτό σημαίνει ότι οι αμερικανικές δυνάμεις, ενδεχομένως μαζί με ισραηλινά στρατεύματα, θα έπρεπε να μετακινηθούν σε πολύ μεγάλες αποστάσεις μέσα από ενεργή εμπόλεμη ζώνη. Παράλληλα, θα έπρεπε να μεταφέρουν και βαρύ εξοπλισμό, όπως εκσκαφείς, καθώς οι είσοδοι των σηράγγων θεωρείται ότι έχουν θαφτεί κάτω από συντρίμμια έπειτα από αμερικανοϊσραηλινές αεροπορικές επιθέσεις.

ΙΑΕΑ: Το Ιράν αποθήκευσε υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο στο Ισφαχάν

Αφού φτάσουν στο σημείο, οι χερσαίες δυνάμεις θα πρέπει να εξασφαλίσουν μια περίμετρο γύρω από την εγκατάσταση και στη συνέχεια να διατηρήσουν τον έλεγχο της περιοχής όσο χρόνο απαιτηθεί ώστε να ανασυρθεί το πυρηνικό υλικό από τις υπόγειες εγκαταστάσεις.

«Η αποστολή προηγμένων μονάδων για την εξασφάλιση της περιμέτρου της περιοχής και την έναρξη μιας επιχείρησης εκσκαφής θα ήταν επικίνδυνη και μη ρεαλιστική. Η διάρκειά της θα ήταν αδύνατο να προσδιοριστεί, ενώ ταυτόχρονα θα έπρεπε να προστατεύονται από σχεδόν αδιάλειπτα ιρανικά χτυπήματα», δήλωσε ο Τζέισον Κάμπελ, αναλυτής στο Middle East Institute. «Δεν μπορώ να φανταστώ κανέναν ανώτερο αξιωματικό στρατιωτικού σχεδιασμού να προχωρά σε κάτι τέτοιο», σχολίασε ο Κάμπελ, ο οποίος έχει διατελέσει και υψηλόβαθμος αξιωματούχος του αμερικανικού υπουργείου Αμυνας στις κυβερνήσεις Ομπάμα και Τραμπ.

Η εικόνα, από δορυφόρο Pléiades Neo της Airbus Defence and Space, δείχνει ένα φορτηγό στην επάνω αριστερή γωνία, το οποίο οι αναλυτές εκτιμούν ότι μετέφερε υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο προς μια σήραγγα εντός του συγκροτήματος του πυρηνικού τεχνολογικού κέντρου του Ισφαχάν, στις 9 Ιουνίου 2025 [Airbus Defence and Space© μέσω AP].
Αν οι ΗΠΑ κατάφερναν να κατασχέσουν το ουράνιο, τι θα το έκαναν;
Η Σέριλ Ρόφερ, πρώην ραδιοχημικός στο Εθνικό Εργαστήριο του Λος Αλαμος, εκτιμά ότι το ουράνιο του Ιράν πιθανότατα αποθηκεύεται σε μορφή εξαφθοριούχου αερίου. Το αέριο αυτό είναι δύσκολο στη διαχείριση και αντιδρά με το νερό παράγοντας εξαιρετικά τοξικές και διαβρωτικές χημικές ουσίες.

Το εξαφθοριούχο ουράνιο πρέπει να αποθηκεύεται σε μικρά, διακριτά δοχεία, ώστε να αποφεύγεται ο ανεξέλεγκτος πολλαπλασιασμός νετρονίων που θα μπορούσε να προκαλέσει έντονη έκρηξη ακτινοβολίας. Αυτό σημαίνει πως τα κυλινδρικά δοχεία πρέπει να διατηρούνται σε απόσταση μεταξύ τους και ότι επίσης οποιαδήποτε ζημιά -είτε από αεροπορικό πλήγμα είτε από ατύχημα κατά τη διάρκεια μιας βιαστικής μεταφοράς- θα μπορούσε να οδηγήσει σε απελευθέρωση τοξικών ουσιών και σε έκθεση του προσωπικού σε ραδιενεργή ακτινοβολία, εξηγεί ο Φρανσουά Ντιάζ-Μορέν, συντάκτης για θέματα πυρηνικής πολιτικής στο Bulletin of the Atomic Scientists.

Υπάρχει επίσης η επιλογή καταστροφής των κυλίνδρων επιτόπου αντί της μεταφοράς τους. Ο αμερικανικός στρατός διαθέτει τρεις ειδικές μονάδες, γνωστές ως Ομάδες Εξουδετέρωσης Στρατιωτικών Πυρηνικών, οι οποίες είναι εκπαιδευμένες να αποσυναρμολογούν και να καταστρέφουν πυρηνικό εξοπλισμό και υλικά.

«Ομως, η ανατίναξη του αποθέματος θα μόλυνε χημικά το άμεσο περιβάλλον με τοξικό φθοριούχο ουρανύλιο, δημιουργώντας μακροχρόνια περιβαλλοντική απειλή», εξηγεί ο Ντιάζ Μορέν.

Επιπλέον, θα ήταν δύσκολο να διαπιστωθεί εάν όλοι οι κύλινδροι έχουν καταστραφεί, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο το Ιράν να ανακτήσει επαρκή ποσότητα για την κατασκευή πυρηνικού όπλου.

«Δεν πρόκειται για μία επιχείρηση στην οποία απαιτούνται μόνο μερικά ελικόπτερα και λίγες ώρες δράσης – είναι κάτι πολύ πιο σύνθετο», δήλωσε στο Al Jazeera ο Ιαν Λέσερ, ανώτερος ερευνητής στο German Marshall Fund των ΗΠΑ. «Και θα έπρεπε να εξασφαλιστεί με απόλυτη βεβαιότητα η δυνατότητα να απομακρυνθούν τα πάντα, διαφορετικά θα έδιναν στις ιρανικές αρχές ισχυρό κίνητρο για να συνεχίσουν το πυρηνικό τους πρόγραμμα, σε έναν μήνα ή σε έναν χρόνο, ώστε να δημιουργήσουν αποτρεπτική ισχύ έναντι περαιτέρω επιθέσεων».

Μια πολύ λιγότερο επικίνδυνη προσέγγιση θα ήταν οι ΗΠΑ να καταλήξουν σε συμφωνία με το Ιράν – κάτι που επιχειρούσαν οι διαπραγματευτές όταν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έπληξαν για πρώτη φορά την Τεχεράνη στις 28 Φεβρουαρίου. Μια τέτοια συμφωνία θα μπορούσε να οδηγήσει στο να παραμείνει το απόθεμα στη θέση του, αλλά υπό την επίβλεψη διεθνούς οργανισμού, να «αραιωθεί» (δηλαδή να μειωθεί ο βαθμός εμπλουτισμού του) ή να απομακρυνθεί με τη σύμφωνη γνώμη των ιρανικών αρχών, όπως σημείωσε ο Λέσερ.

Εχει πραγματοποιηθεί παρόμοια επιχείρηση στο παρελθόν

Το 1994, αμερικανικές δυνάμεις είχαν μεταφέρει αεροπορικώς, από το Καζακστάν στις ΗΠΑ, περίπου 600 κιλά ουρανίου σε ποιότητα κατάλληλη για την παραγωγή όπλων, σε μια επιχείρηση που ονομάστηκε «Project Sapphire». Η επιχείρηση πραγματοποιήθηκε μυστικά, αλλά σε συντονισμό με τις αρχές του Καζακστάν και τη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (IAEA), με στόχο την απομάκρυνση πυρηνικού υλικού που είχε απομείνει από τη Σοβιετική Ενωση.

Σύμφωνα με το Κέντρο για τον Ελεγχο των Εξοπλισμών και τη Μη Διάδοση (των πυρηνικών όπλων), οι ομάδες που συμμετείχαν εργάζονταν σε 12ωρες βάρδιες, έξι ημέρες την εβδομάδα, επί τέσσερις εβδομάδες, για να μεταφέρουν το υλικό κρυφά από το μεταλλουργικό εργοστάσιο σε ένα τοπικό αεροδρόμιο.

Ο Γκρόσι δήλωσε στο CBS News στα τέλη Μαρτίου ότι η IAEA εξετάζει μια παρόμοια επιλογή για το Ιράν. Ωστόσο, όπως σχολίασε χαρακτηριστικά, «υπάρχει και η κοινή λογική: τίποτα δεν μπορεί να συμβεί όσο πέφτουν βόμβες».