Παρά το πανεθνικό κύμα διαμαρτυρίας στο Ιράν και τις πολυετείς εξωτερικές πιέσεις, μέχρι στιγμής δεν έχουν εμφανιστεί εκείνα τα σημάδια ρήξης στην ελίτ της Ισλαμικής Δημοκρατίας, που θα μπορούσαν να φέρουν το τέλος ενός από τα ανθεκτικότερα καθεστώτα στον κόσμο, εκτιμούν αναλυτές, κυβερνητικοί και διπλωμάτες, που μίλησαν στο πρακτορείο Reuters.

Αν οι μαζικές διαδηλώσεις και η έξωθεν πίεση δεν προκαλέσουν ρήξη στην κορυφή της πυραμίδας της ιρανικής ηγεσίας, το πιθανότερο είναι ότι το καθεστώς, αν και αποδυναμωμένο, θα αντέξει, εκτιμούν δύο διπλωμάτες, δύο κυβερνητικές πηγές στην Μέση Ανατολή και δύο αναλυτές που επικαλείται το πρακτορείο.

Χιλιάδες νεκροί

Περίπου 2.000 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί μέχρι σήμερα στις μαζικές διαδηλώσεις, δήλωσε στο Reuters ιρανός αξιωματούχος κατηγορώντας «τρομοκράτες» για τους θανάτους πολιτών και μελών των ιρανικών υπηρεσιών ασφαλείας.

Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν συγκεντρώσει πληροφορίες για περίπου 600 θανάτους, ενώ απολογισμός του Iran International έκανε λόγο ακόμα και για 12.000 νεκρούς.

Η πολυεπίπεδη δομή των μηχανισμών ασφαλείας του Ιράν, με «πυρήνα» το σώμα των Φρουρών της Επανάστασης και την παραστρατιωτική δύναμη Μπασίτζ, που αριθμούν περί το ένα εκατομμύριο μέλη, καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την άσκηση καθοριστικής εξωτερικής πίεσης επί του καθεστώτος χωρίς την ταυτόχρονη ρήξη στο εσωτερικό του ιρανικού μηχανισμού εξουσίας, σύμφωνα με τον Vali Nasr, ιρανοαμερικανό πανεπιστημιακό και αναλυτή.

«Για να επιτύχεις κάτι τέτοιο, πρέπει να έχεις πλήθη στους δρόμους για πολύ περισσότερο χρόνο. Και πρέπει να διαλύσεις το κράτος. Ορισμένοι κρατικοί παράγοντες και κυρίως οι δυνάμεις ασφαλείας, πρέπει να αποσκιρτήσουν».

Ο ανώτατος ηγέτης, ο 86χρονος αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, έχει επιβιώσει πολλών κυμάτων διαμαρτυρίας. Αυτή είναι η πέμπτη μεγάλη εξέγερση από το 2009, γεγονός που αποδεικνύει την ανθεκτικότητα και την συνοχή του καθεστώτος που βρίσκεται αντιμέτωπο με μία βαθιά και ανεπίλυτη εσωτερική κρίση, σύμφωνα με τον Paul Salem του Middle East Institute.

Ιρανοί συμμετέχουν σε φιλοκυβερνητική συγκέντρωση στην Τεχεράνη.

Για να αλλάξει αυτό, το κίνημα διαμαρτυρίας θα πρέπει να υπερνικήσει τα εδραιωμένα «ατού» του καθεστώτος: τους ισχυρούς θεσμούς και ένα αρκετά μεγάλο τμήμα του πληθυσμού που είναι πιστό στο ιερατείο. Ζήτημα αποτελεί και η γεωγραφική κατανομή και δημογραφική κλίμακα των 90 εκατομμυρίων ανθρώπων, λέει ο Αλαν Εϊρ, πρώην Αμερικανός διπλωμάτης και ειδικός για το Ιράν.

Επιβίωση ωστόσο του καθεστώτος δεν σημαίνει σταθερότητα, επισημαίνουν οι αναλυτές. Η Ισλαμική Δημοκρατία βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις από το 1979. Κυρώσεις έχουν πλήξει την ιρανική οικονομία και δεν υπάρχει ξεκάθαρος δρόμος εξόδου από την οικονομική δυσπραγία. Στρατηγικά το Ιράν βρίσκεται υπό την πίεση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ, το πυρηνικό του πρόγραμμα έχει στοχοποιηθεί και ο «Αξονας της Αντίστασης» αποτελούμενος από τις οργανώσεις-δορυφόρους του έχει αποδυναμωθεί σε Λίβανο, Συρία και Γάζα.

Ο Βάλι Νασρ δηλώνει ότι δεν πιστεύει πως η Ισλαμική Δημοκρατία έφθασε «στο σημείο της πτώσης». Ωστόσο, «η κατάσταση όπως εξελίσσεται είναι πολύ δύσκολη». Οι εκδηλώσεις διαμαρτυρίας ξεκίνησαν στις 28 Δεκεμβρίου ως αντίδραση στην αύξηση των τιμών, πριν εξελιχθούν σε ανοικτή αμφισβήτηση του θεοκρατικού καθεστώτος. Σε πολιτικό επίπεδο, η άγρια καταστολή έχει περαιτέρω διαβρώσει ό,τι είχε απομείνει από την νομιμοποίηση του καθεστώτος.

Διαδηλωτής ανάβει ένα τσιγάρο με τη φλόγα από μια καμένη φωτογραφία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, έξω από την ιρανική πρεσβεία, στο Λονδίνο.

Το «μοντέλο της Βενεζουέλας»

Αυτό που αλλάζει τις ισορροπίες τις τελευταίες ημέρες είναι οι προειδοποιήσεις του Ντόναλντ Τραμπ ότι αν συνεχιστούν οι δολοφονίες διαδηλωτών οι ΗΠΑ θα επέμβουν. Η Τεχεράνη ανακοίνωσε ότι κρατά ανοικτούς τους διαύλους επικοινωνίας με τις ΗΠΑ. Ο Τραμπ, απείλησε χθες ότι θα επιβάλει επιπλέον δασμούς 25% στις χώρες που έχουν εμπορικές σχέσεις με το Ιράν, ανάμεσά τους και η Κίνα, ενώ σήμερα κάλεσε τους Ιρανούς να συνεχίσουν τις διαδηλώσεις, λέγοντας μάλιστα ότι η «βοήθεια είναι καθ’οδόν».

Το ενδιαφέρον του Τραμπ για τις διαδηλώσεις στο Ιράν είναι μάλλον τακτικής παρά ιδεολογικής φύσεως, λέει ο Σάλεμ. Στόχος του είναι πιθανόν η αποδυνάμωση του καθεστώτος ώστε να αποσπάσει υποχωρήσεις ως προς το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης

Η ιδέα του «μοντέλου της Βενεζουέλας» έχει όλο και μεγαλύτερη απήχηση σε ορισμένους κύκλους της Ουάσινγκτον και της Ιερουσαλήμ, σύμφωνα με τους διπλωμάτες και τους αναλυτές που μίλησαν στο Reuters. Περιλαμβάνει την απομάκρυνση της κεφαλής της ιρανικής ηγεσίας και μία προειδοποίηση στα εναπομείναντα στελέχη του καθεστώτος: μείνετε στην θέση σας υπό τον όρο ότι θα συνεργασθείτε.

Ωστόσο, η εφαρμογή του μοντέλου αυτού στο Ιράν αντιμετωπίζει ανυπέρβλητα εμπόδια: έναν μηχανισμό ασφαλείας με ρίζες δεκαετιών, την συνοχή των κρατικών θεσμών και μία πολύ μεγαλύτερη και εθνοτικά πιο πολύπλοκη χώρα.

Δύο αξιωματούχοι της περιοχής και δύο αναλυτές δήλωσαν στο Reuters ότι μία ξένη στρατιωτική επέμβαση θα διαιρούσε την χώρα βάσει εθνοτικών και θρησκευτικών διαφοροποιήσεων, και ξεχώρισαν ειδικά τις περιοχές των Κούρδων και των Μπαλούχων, περιοχές με παράδοση αντίστασης και αυτονομιστικές τάσεις.

Σύμφωνα με τον Ντέιβιντ Μακόφσκι του The Washington Institute, αν τελικά ο Τραμπ αποφασίσει να αναλάβει δράση, θα πρόκειται για ένα γρήγορο και υψηλής έντασης, αποφασιστικό εγχείρημα.

Οι επιλογές μπορεί να περιλαμβάνουν πιέσεις σε ό,τι αφορά τη θαλάσσια μεταφορά του ιρανικού πετρελαίου καθώς και κυβερνοεπιθέσεις. Αλλα μέτρα θα μπορούσαν να είναι η αποκατάσταση της πρόσβασης των διαδηλωτών στο Ιντερνετ μέσω του Starlink.