Ο αριθμός που εμφανίζεται να μας καλεί στην οθόνη του τηλεφώνου, άγνωστος. Η συνέχεια, όμως, γνωστή. Εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι ανά την υφήλιο δέχονται πια ολοένα και συχνότερα τηλεφωνήματα από αγνώστους και πολλά από αυτά –ή και τα περισσότερα σε κάποιες χώρες– είναι απόπειρες εξαπάτησης. Σε χώρες όπως η Ινδονησία και η Χιλή, οκτώ στις δέκα ή επτά στις δέκα κλήσεις που γίνονται από άγνωστους αριθμούς αναγνωρίζονται ως ανεπιθύμητες (spam). Το πρόβλημα με τις τηλεφωνικές απάτες μπορεί να είναι εντονότερο στην περιοχή της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής, αλλά πλέον έχει αποκτήσει παγκόσμιες διαστάσεις αγγίζοντας τους πάντες σε Δύση και Ανατολή, Βορρά και Νότο.

Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση της εταιρείας True Software Scandinavia, δημιουργού της εφαρμογής Truecaller, το 2025 πραγματοποιήθηκαν διεθνώς περισσότερες από 68 δισ. ανεπιθύμητες κλήσεις και τηλεφωνικές απάτες. Κατά την αμερικανική ένωση συνταξιούχων AARP, τα ανεπιθύμητα τηλεφωνήματα στις ΗΠΑ συνοδεύονται πια από ποικίλες ιστορίες εξαπάτησης που έχουν στόχο να αποσπάσουν χρήματα και προσωπικά δεδομένα (στοιχεία πιστωτικών/χρεωστικών καρτών και τραπεζικών λογαριασμών) από όσους δέχονται τις κλήσεις. Κάποιοι παριστάνουν ότι καλούν από γραφεία ευρέσεως εργασίας ή απολεσθέντων και υπόσχονται θέσεις εργασίας ή ανακτηθέντα χρήματα/αντικείμενα έναντι αμοιβής. Αλλοι εκβιάζουν ανοιχτά τον καλούμενο υποστηρίζοντας ότι γνωρίζουν γι’ αυτόν προσωπικές ιστορίες που θα αποκαλύψουν εάν δεν τους στείλει χρήματα· και άλλοι παριστάνουν τους αστυνομικούς, τους τελωνειακούς, τους εφοριακούς ή τους νοσηλευτές, που όλοι ζητούν άμεσα χρήματα για να βοηθήσουν σε κάποια «έκτακτη» υπόθεση.

Επεσε θύμα

Στην περίπτωση των ΗΠΑ, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι πολλές τηλεφωνικές απάτες γίνονται πια μέσα από φυλακές. Το θέμα αναδεικνύει σε πρόσφατο μακροσκελές δημοσίευμά της η Wall Street Journal εστιάζοντας σε περιπτώσεις όπως εκείνες του Αρτ Μονκ και της Σίλβια Μπρουκς.

Ο 68χρονος Αρτ Μονκ από τη Νότια Καρολίνα άρχισε, για παράδειγμα, κάποια στιγμή να δέχεται τηλεφωνήματα και μηνύματα από την In & Out Bail Bonds, μια εταιρεία παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών για αποφυλακίσεις, σχετικά με το παιδί του που ήταν όντως στη φυλακή και που υποτίθεται ότι χρειαζόταν βοήθεια. Ο 68χρονος ανταποκρίθηκε και επικοινώνησε με έναν άνδρα ονόματι «Τζέιμς» που του παρουσιάστηκε ως υπάλληλος της In & Out Bail Bonds. Ακολουθώντας τις οδηγίες του «Τζέιμς», ο 68χρονος άρχισε να στέλνει χρήματα εκεί όπου του υπεδείκνυε ο συνομιλητής του μέσω της εφαρμογής Cash App, υποτίθεται για την εγγύηση αποφυλάκισης, την απεξάρτηση και την ψυχιατρική αγωγή του παιδιού του που ήταν στη φυλακή. Συνολικά έστειλε σχεδόν 12.000 δολάρια, γράφει η WSJ, προτού αντιληφθεί ότι είχε πέσει θύμα απάτης.

Το ενήλικο παιδί του Αρτ Μονκ όντως κρατείτο στη φυλακή, πλην όμως ο 68χρονος δεν είχε επαφή μαζί του καθώς είχαν συγκρουστεί για προσωπικά ζητήματα. Οσο για την In & Out Bail Bonds, όντως υπήρχε επιχείρηση με αυτή την επωνυμία, η οποία παρείχε υπηρεσίες σχετικές με αποφυλακίσεις. Ωστόσο ο «Τζέιμς», με τον οποίο ο 68χρονος μιλούσε στο τηλέφωνο, δεν ήταν «πράκτορας εγγυήσεων», ούτε υπάλληλος της In & Out Bail Bonds. Αντιθέτως, ήταν και ο ίδιος κρατούμενος, έγκλειστος στις φυλακές της πολιτείας της Ουάσιγκτον, που ήταν δύο ώρες μακριά από το σπίτι του Μονκ, στο Ντάβινσμποτο της Τζόρτζια. Στην πραγματικότητα, με βάση τις κατηγορίες που διατυπώθηκαν αργότερα στα εντάλματα σύλληψης τα οποία εξασφάλισε το γραφείο του τοπικού σερίφη, ο 68χρονος είχε πέσει θύμα τηλεφωνικής απάτης.

«Πώς είναι δυνατόν οι κρατούμενοι να αποκτούν όλες αυτές τις πληροφορίες, ενώ υποτίθεται ότι είναι έγκλειστοι;», διερωτάται, από την πλευρά της, η Σίλβια Μπρουκς, συνταξιούχος νοσοκόμα από την Κολούμπια. Οταν ο εγγονός της φυλακίστηκε, η Μπρουκς δέχθηκε τηλεφώνημα από ένα άτομο το οποίο εντοπίστηκε αργότερα σε φυλακή της Τζόρτζια. Αυτός ο άγνωστος, προσποιούμενος τον υπάλληλο προγράμματος εναλλακτικής δικαστικής μεταχείρισης, την έπεισε να του καταβάλει το ποσό των 1.368 δολαρίων.

Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, τα μόνα πράγματα που χρειάζονται πια οι κρατούμενοι στις ΗΠΑ για να διαπράξουν μια τηλεφωνική απάτη είναι ένα παράνομο κινητό τηλέφωνο και ένα καλοδουλεμένο σενάριο που συνήθως διαδίδεται από τον έναν κρατούμενο στον άλλον μέσα στις φυλακές. Κάποιες φορές αυτοί πραγματοποιούν τυχαίες κλήσεις, απειλώντας τα θύματά τους ακόμη και με σύλληψη εάν δεν τους καταβληθούν «πρόστιμα» για «μη συμμετοχή σε σώμα ενόρκων». Συνήθως χρησιμοποιούν διαδικτυακές εφαρμογές για να πραγματοποιούν κλήσεις από αριθμούς που εμφανίζονται ως αριθμοί γραφείων τοπικών σερίφηδων ή εταιρειών παροχής εγγυήσεων αποφυλάκισης, ενώ δημιουργούν ακόμη και μηνύματα τηλεφωνητή για τις περιπτώσεις που τα υποψήφια θύματά τους καλέσουν πίσω.

Απεριόριστη πρόσβαση

Κρατούμενοι στις αμερικανικές πολιτείες Αλαμπάμα, Φλόριντα, Βόρεια και Νότια Καρολίνα και Καλιφόρνια έχουν κατηγορηθεί ότι ενορχηστρώνουν τηλεφωνικές απάτες μέσα από τις φυλακές. Ωστόσο, όπως αναφέρει η WSJ, το επίκεντρο αυτής της παράνομης δραστηριότητας φαίνεται να εντοπίζεται στην πολιτεία της Τζόρτζια.

«Οι κρατούμενοι στην Τζόρτζια φαίνεται να έχουν πρακτικά απεριόριστη πρόσβαση σε παράνομα τηλέφωνα», δηλώνει ο Μάρκους Τζόνσον, ερευνητής στο γραφείο του σερίφη της κομητείας Ρίτσλαντ στη Νότια Καρολίνα, ο οποίος έχει εκδώσει εντάλματα για περισσότερους από 24 καταδίκους σε τουλάχιστον οκτώ φυλακές της Τζόρτζια.

Στο Κάνσας, ο αστυνομικός ντετέκτιβ Ράιαν Γουάρκεντιν παρακολουθεί παρόμοιες υποθέσεις, ανάμεσα στις οποίες και μια απάτη που σχετιζόταν με την κλήση πολιτών για συμμετοχή σε σώμα ενόρκων που απέφερε στους δράστες σχεδόν 600.000 δολάρια.

Μέσα στις φυλακές το περιβάλλον μπορεί να λειτουργήσει υπέρ του απατεώνα, επισημαίνεται στο σχετικό δημοσίευμα της Wall Street Journal. «Μπορεί να υπάρχει θόρυβος. Μπορεί να επικρατεί χάος», υπογραμμίζει ο Γουίλιαμ Κέγιες, ομοσπονδιακός εισαγγελέας για την κεντρική περιφέρεια της Τζόρτζια, του οποίου το γραφείο εξασφάλισε φέτος την καταδίκη δύο κρατουμένων από τη συγκεκριμένη πολιτεία. Οι εν λόγω κρατούμενοι είχαν χρησιμοποιήσει παράνομα κινητά τηλέφωνα για να στήσουν ένα κύκλωμα απάτης πανεθνικής εμβελείας σχετικά με τη «συμμετοχή» σε «σώμα ενόρκων», αποσπώντας τουλάχιστον 465.000 δολάρια από 119 θύματα, γράφει η WSJ.

Κινητά μέσω drones

Τα κινητά φθάνουν συχνά στα χέρια των κρατουμένων μέσω drones, συγγενικών προσώπων ή δεσμοφυλάκων. Η σωφρονιστική υπηρεσία της Τζόρτζια, η οποία αντιμετωπίζει σοβαρές ελλείψεις προσωπικού, σημειώνει ότι εργάζεται σκληρά ώστε να αντιμετωπίσει το πρόβλημα του εν λόγω λαθρεμπορίου, το οποίο μάλιστα αποκαλεί «εθνικό». Ενδεικτικά, μόνο φέτος έχει συλλάβει 18 υπαλλήλους και 92 πολίτες για λαθρεμπόριο παράνομων ειδών. Οπως σημειώνει η WSJ, η εν λόγω υπηρεσία έχει ήδη κατασχέσει χιλιάδες παράνομα κινητά τηλέφωνα και δεκάδες drones. Η Ομοσπονδιακή Επιτροπή Επικοινωνιών σημειώνει ότι εργάζεται πάνω σε μια ρύθμιση που θα επιτρέπει στις κρατικές φυλακές να μπλοκάρουν τα σήματα κινητής τηλεφωνίας. Βάσει πληροφοριών της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας (FAA), ένας άλλος νέος κανονισμός αναμένεται να αρχίσει να απαγορεύει τις πτήσεις drones κοντά στις φυλακές, αν και μόνο το αμερικανικό Κογκρέσο μπορεί να εξουσιοδοτήσει την κατάρριψη αεροσκαφών, επανδρωμένων ή μη.

Από εκεί και πέρα, ωστόσο, το εντεινόμενο διεθνώς πρόβλημα των τηλεφωνικών απατών περιπλέκεται πια ακόμη περισσότερο λόγω των ραγδαίων τεχνολογικών εξελίξεων και ειδικότερα όσων λαμβάνουν πλέον χώρα στο μέτωπο της τεχνητής νοημοσύνης (AI). «Κάποτε ένα τηλεφώνημα σήμαινε ότι στην άλλη άκρη της γραμμής βρισκόταν ένας άνθρωπος. Αυτό ωστόσο δεν είναι πια δεδομένο», σημειώνει σε πρόσφατη έκθεσή της η εταιρεία True Software Scandinavia, δημιουργός της εφαρμογής Truecaller. «Οι τηλεφωνικές κλήσεις με φωνή που παράγεται από τεχνητή νοημοσύνη γίνεται όλο και πιο δύσκολο να διακριθούν από τις πραγματικές», ενώ «τα σενάρια που χρησιμοποιούνται σε απάτες αλλάζουν και αναπροσαρμόζονται ταχύτερα από ποτέ». «Τα μοτίβα που παρατηρούνται το 2025 υποδεικνύουν δύο σαφείς μεταβολές», σημειώνουν οι δημιουργοί της Truecaller. «Οι πολίτες λαμβάνουν περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το ποιος τους καλεί, αλλά και τα κυκλώματα εξαπάτησης μπορούν πλέον να διεξάγουν τις δραστηριότητές τους σε μεγάλη κλίμακα με μεγαλύτερη ευκολία, χάρη στον αυτοματισμό».