Το μεταπολεμικό ευρωπαϊκό τραύμα, οι σκοτεινές μνήμες των αυταρχικών καθεστώτων και η διαχρονική δέσμευση των ηγεσιών για πολιτικές ελευθερίες έθεταν επί δεκαετίες όρια στις ευρωπαϊκές υπηρεσίες πληροφοριών και αντικατασκοπείας, ώστε να μην υπερβαίνουν τα εσκαμμένα των εκάστοτε δημοκρατιών.

Πλέον, καθώς η Ρωσία καταγγέλλεται για ολοένα και περισσότερες υβριδικές επιθέσεις κατά κρίσιμων υποδομών της Γηραιάς Ηπείρου και εν μέσω εντατικοποίησης της κινεζικής κατασκοπείας, η Ευρώπη, στο όνομα της εθνικής ασφάλειας, «ξεπαγώνει» κάποιες –εδώ και καιρό αδρανείς– υπηρεσίες. 

Σύμφωνα με δημοσίευμα του Politico, η μετάβαση αυτή λαμβάνει τους τελευταίους 18 μήνες επιτακτικό χαρακτήρα, εν μέσω φόβων ότι οι ΗΠΑ ενδέχεται να περιορίσουν περαιτέρω τη συνδρομή τους στον τομέα των πληροφοριών κατά τη διάρκεια της δεύτερης θητείας του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.

«Κάθε χώρα πρέπει να ανταποκριθεί στον δικό της συνδυασμό δομών μυστικών πληροφοριών, ιστορίας και γεωγραφίας, αλλά έχει παρατηρηθεί μια παρόμοια στροφή προς τη διασφάλιση περαιτέρω εξουσιών –μερικές φορές εις βάρος της ιδιωτικής ζωής– ώστε οι κυβερνήσεις να αναλάβουν μεγαλύτερο ρόλο στην εθνική τους ασφάλεια», σημειώνεται στο δημοσίευμα.

Μόνο τις τελευταίες εβδομάδες, αρκετές ευρωπαϊκές χώρες της Ευρώπης παραχώρησαν στις εγχώριες υπηρεσίες πληροφοριών μεγαλύτερες εξουσίες, με απώτερο στόχο την αποτροπή εχθρικών επιχειρήσεων, αντεπιθέσεων στον κυβερνοχώρο και την ανταλλαγή πληροφοριών με ιδιωτικούς παρόχους.

Τα νέα μέτρα των χωρών 

Η πιο πρόσφατη σχετική ενέργεια έγινε στη Σουηδία, όπου η κυβέρνηση ενίσχυσε το προσωπικό μιας νέας Υπηρεσίας Εξωτερικών Πληροφοριών ενόψει της προγραμματισμένης έναρξης λειτουργίας της τον Ιανουάριο, με τον διορισμό δύο ανώτατων στελεχών – του Αντρέας φον Μπέκεραθ στη θέση του γενικού διευθυντή και της Ανίκα Μπρέντστρεμ ως αναπληρώτριάς του.

Σύμφωνα με τη Στοκχόλμη, ο διαχωρισμός των μη στρατιωτικών υπηρεσιών αντικατασκοπείας από τις στρατιωτικές υπηρεσίες πληροφοριών θα καταμερίσει καλύτερα τις αρμοδιότητες και θα βελτιώσει την ικανότητα αξιολόγησης σε ένα ευρύ φάσμα απειλών ασφαλείας. Αυτή η αλλαγή πλεύσης έρχεται σε μια περίοδο που η Σουηδία συνεχίζει την αναδιάρθρωση της αρχιτεκτονικής ασφαλείας της μετά την ένταξή της στο ΝΑΤΟ – η οποία πυροδοτήθηκε εν πολλοίς από την απειλή εξ ανατολών, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Στα τέλη Αυγούστου, στην Ολλανδία, το υπουργικό συμβούλιο ξεκίνησε διαβούλευση σχετικά με έναν προτεινόμενο νόμο για την εθνική ασφάλεια, ο οποίος θα επεκτείνει τις εξουσίες τόσο της Γενικής Υπηρεσίας Πληροφοριών και Ασφάλειας όσο και της Υπηρεσίας Πληροφοριών και Ασφάλειας Αμυνας, επιτρέποντάς τους να αναχαιτίζουν εχθρικές ενέργειες από Ρώσους χάκερ, Κινέζους κατασκόπους και Ιρανούς πράκτορες χωρίς προηγούμενη άδεια, καθώς και να μοιράζονται περισσότερες πληροφορίες με εταιρείες και τον στρατό.

Η Αυστρία, που από καιρό θεωρείται η παγκόσμια πρωτεύουσα της κατασκοπείας, προβαίνει επίσης σε σημαντικές αλλαγές στη νομοθεσία της ώστε να καλύψει κενά που ενδέχεται να αποδειχθούν επικίνδυνα για την εθνική της ασφάλεια. Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, οι ξένοι πράκτορες μπορούν γενικά να δραστηριοποιούνται εντός της χώρας σε καθεστώς ατιμωρησίας, εκτός αν συλληφθούν να ενεργούν εις βάρος της ίδιας της Αυστρίας. Η κυβέρνηση εργάζεται τώρα για να κλείσει αυτό το κενό, κάτι που ενδεχομένως θα δυσχεράνει τη ζωή των περίπου 7.000 κατασκόπων που πιστεύεται ότι δραστηριοποιούνται στη Βιέννη.

Η Γερμανία είναι ίσως η χώρα με τις πιο ριζικές αλλαγές στο υπάρχον καθεστώς. Ενώ έως σήμερα χειριζόταν την υπόθεση «αντικατασκοπεία» με ιδιαίτερη προσοχή, ιδίως λόγω του μελανού παρελθόντος της με τους ναζί και τη Στάζι, πλέον η κυβέρνηση Μερτς σχεδιάζει να παραχωρήσει στις υπηρεσίες πληροφοριών της χώρας μεγαλύτερο περιθώριο ελιγμών. Σύμφωνα με τις προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις που αναμένεται να τεθούν σε ισχύ τον Ιανουάριο, οι πράκτορες του BND, της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Πληροφοριών, ενώ έως σήμερα περιορίζονταν σε μεγάλο βαθμό στη συλλογή πληροφοριών, θα μπορούν σύντομα να πραγματοποιούν πράξεις σαμποτάζ και επιθετικές επιχειρήσεις.

Υπενθυμίζεται πως προ ημερών η γερμανική κυβέρνηση καταλόγισε επισήμως στη Ρωσία την ευθύνη για την απόπειρα επίθεσης με drone στο αεροδρόμιο της Λειψίας, ωθώντας τις σχέσεις Μόσχας – Βερολίνου σε νέα δοκιμασία.

«Επρεπε να είχε συμβεί εδώ και πολύ καιρό», δήλωσε στο Politico υπό καθεστώς ανωνυμίας αξιωματούχος της Ε.Ε. «Ποτέ δεν πιστεύαμε ότι [η απειλή] θα μας έφτανε. Πρόκειται για μια απάντηση στις νέες απειλές που αντιμετωπίζουμε».