Το Ιράν θεωρεί τον έλεγχό του επί του Ορμούζ ως κρίσιμο μοχλό πίεσης στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες, σε τέτοιο βαθμό ώστε εμφανίζεται πρόθυμο να θέσει σε κίνδυνο την κατάπαυση του πυρός προκειμένου να διατηρήσει αυτό το πλεονέκτημα.

Ο τετραήμερος κύκλος επιθέσεων που εξαπέλυσε το Ιράν εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών στα Στενά κινδύνευσε να ανατρέψει την πρόσφατη συμφωνία εκεχειρίας, σε έναν πόλεμο που είναι σαφές πως αμφότερες οι πλευρές επιθυμούν διακαώς να τερματίσουν.

Ωστόσο, σύμφωνα με τους αναλυτές, «για το Ιράν επρόκειτο για μια απαραίτητη κίνηση».

Οπως σημειώνεται σε δημοσίευμα των New York Times, η νέα αυτή τακτική του Ιράν να διαταράσσει την εμπορική ναυσιπλοΐα μέσω της κομβικής -για την παγκόσμια οικονομία και ενέργεια- θαλάσσιας οδού, αποτελεί κρίσιμο πλεονέκτημα που δεν μπορεί να απωλέσει -είτε στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων είτε σε περίπτωση νέας επίθεσης σε βάρος του.

Την περασμένη εβδομάδα, το Ομάν και ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός του ΟΗΕ καθόρισαν μια νέα διαδρομή στο Ορμούζ, η οποία διέρχεται αποκλειστικά από τα χωρικά ύδατα του Ομάν. Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να απειλήσει αυτό που έχει αναδειχτεί ως ακρογωνιαίος λίθος ολόκληρης της στρατηγικής του Ιράν, δηλαδή να καθορίζει τον έλεγχο των Στενών.

«Είτε στην καλύτερη είτε στη χειρότερη περίπτωση, χρειάζονται αυτό το πλεονέκτημα», δήλωσε ο Αλι Βαέζ, ανώτερος αναλυτής για το Ιράν στο International Crisis Group.

Δεν είναι ακόμη σαφές πότε ή πού ενδέχεται να συναντηθούν ξανά το Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες για συνομιλίες. Ωστόσο, αν αυτό συμβεί, όπως ανέφερε ο Βαέζ, οι Ιρανοί αξιωματούχοι θεωρούν τον έλεγχό τους επί του στενού ως το καλύτερο μέσο για να αποσπάσουν παραχωρήσεις από τις ΗΠΑ.

Οι φόβοι και το «υπερόπλο» του Ορμούζ

Οι Ιρανοί επιδιώκουν την άρση των οδυνηρών κυρώσεων που υφίστανται εδώ και χρόνια, εφόσον οι δύο πλευρές προχωρήσουν σε μια πυρηνική συμφωνία. Μια τέτοια συμφωνία θα συνεπαγόταν κατά πάσα πιθανότητα την παράδοση ή τη μείωση των αποθεμάτων του Ιράν σε ουράνιο υψηλού εμπλουτισμού – υλικό που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή πυρηνικού όπλου.

Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν -που αναπτύσσεται για λόγους ενέργειας σύμφωνα με την Τεχεράνη, και με απώτερο στόχο την κατασκευή πυρηνικού όπλου, σύμφωνα με τη Δύση- θεωρείτο ως το βασικό στρατηγικό μέσο αποτροπής του έως την έναρξη του τρέχοντος πολέμου. Πλέον, το Ιράν απέδειξε πως μέσω περιορισμένων επιθέσεων, αλλά κυρίως μιας μόνιμης απειλής στο Ορμούζ, μπορεί να κλείσει τη θαλάσσια οδό και να οδηγήσει την παγκόσμια οικονομία σε ομηρία διαρκείας.

Συνεπώς, υπό τον φόβο των χειρότερων σεναρίων, το Ορμούζ κατέχει πρωταγωνιστικό ρόλο στη νέα ιρανική στρατηγική.

Μάλιστα, ορισμένοι Ιρανοί αξιωματούχοι εκφράζουν φόβους πως η κυβέρνηση Τραμπ ίσως υπέγραψε μια προκαταρκτική συμφωνία με το Ιράν με μοναδικό σκοπό να κερδίσει χρόνο, ώστε να μετριάσει τις οικονομικές πιέσεις εν όψει των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ, προτού επανέλθει με νέες επιθέσεις.

Σε αυτό το σενάριο, λοιπόν, το Ορμούζ κρίνεται απολύτως απαραίτητο ως μοχλός πίεσης για το Ιράν.

«Αυτό είναι πραγματικά κρίσιμο. Αποτελεί το κύριο μέσο πίεσης που διαθέτουν», σημειώνει στους ΝΥΤ ο Βαέζ. «Δεν έχει κανένα νόημα να επιτρέψουν την υπονόμευσή του προτού καταλήξουν σε τελική συμφωνία».

Η Τεχεράνη φοβόταν ότι αυτή η αποδυνάμωση της ισχύος της επί των Στενών ήταν ακριβώς η κατάσταση που η Ουάσιγκτον ίσως επεδίωκε να προκαλέσει την περασμένη εβδομάδα, σύμφωνα με περιφερειακούς αναλυτές.

Κατά τη διάρκεια επίσκεψής του σε διάφορα αραβικά κράτη του Κόλπου την περασμένη εβδομάδα, ο Μάρκο Ρούμπιο, υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, επανειλημμένα διαβεβαίωσε ότι η ελεύθερη ναυσιπλοΐα θα επανέλθει στο στενό.
Στη συνέχεια, το Ομάν και ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός προχώρησαν στη χάραξη μιας νέας διαδρομής που παρακάμπτει τα ιρανικά ύδατα.

«Οι Ιρανοί συνειδητοποίησαν ότι χάνουν τον έλεγχο», δήλωσε ο Φαρζάν Σαμπέτ, αναλυτής για το Ιράν στο Ινστιτούτο Μεταπτυχιακών Σπουδών της Γενεύης στην Ελβετία. Πιθανότατα άρχισαν να αντιλαμβάνονται ότι η επιρροή τους λειτουργεί μόνο «σε καιρό πολέμου και κατά τη διάρκεια μιας εχθρικής εκεχειρίας, με τακτικές εχθροπραξίες».

Αυτός είναι ο λόγος, σύμφωνα με τους ειδικούς, που η αντίδραση του Ιράν στη νέα διαδρομή που ανακοινώθηκε, ήταν τόσο άμεση – με επίθεση, την Πέμπτη, κατά πλοίου μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων υπό σημαία Σιγκαπούρης.

Η Τεχεράνη δεν ανέλαβε ποτέ την ευθύνη για την επίθεση αυτή, ούτε για μια δεύτερη επίθεση εναντίον πλοίου το Σάββατο, επιθέσεις που προκάλεσαν ανταποδοτικά αμερικανικά πλήγματα.

Χθες, Κυριακή, ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγκτσί, φάνηκε να απευθύνει έμμεση προειδοποίηση ότι θα ακολουθήσει περαιτέρω αστάθεια, εάν συνεχιστούν οι προσπάθειες παράκαμψης του ιρανικού ελέγχου επί της θαλάσσιας οδού.

«Οποιαδήποτε προσπάθεια υιοθέτησης νέων ή ξεχωριστών ρυθμίσεων από εκείνες που επιδιώκει επί του παρόντος η Ισλαμική Δημοκρατία θα οδηγήσει μόνο σε περαιτέρω περιπλοκές, καθυστερήσεις στην επαναλειτουργία των Στενών και αύξηση των εντάσεων», δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στην πρωτεύουσα του Ιράκ, τη Βαγδάτη.

Σύμφωνα με αναλυτές, για το Ιράν η διαδρομή που οργάνωσε το Ομάν σε συνεργασία με τον ναυτιλιακό οργανισμό του ΟΗΕ — και χωρίς να συμβουλευτεί την Τεχεράνη — παραβίαζε αυτό το πλαίσιο και έπρεπε να αμφισβητηθεί.

Οπως σημειώνει η Ελι Γκερανμάγιε, αναλύτρια του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων για το Ιράν, η στάση αυτή της Τεχεράνης, να μη διστάζει να συγκρούεται ακόμη και εν μέσω ειρηνευτικής διαδικασίας, αντανακλά το δόγμα της νέας ηγεσίας που εμφανίζεται πρόθυμη τόσο να συνάψει συμφωνία με την Ουάσιγκτον όσο και να συγκρουστεί μαζί της.

Οι πολιτικές ελίτ που περιβάλλουν τον νέο Αγιατολάχ, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, «έχουν διαφορετική διάθεση ανάληψης κινδύνου», ανέφερε. «Το καθεστώς είναι έτοιμο να προχωρήσει σε τολμηρές κλιμακώσεις, όπως οι πρόσφατες επιθέσεις στο Ορμούζ, που θα μπορούσαν να ανατρέψουν το μνημόνιο κατανόησης. Ωστόσο, είναι επίσης έτοιμο να ανοίξει το δρόμο για την ειρήνη με τις ΗΠΑ μέσω μιας νέας, άμεσης διαπραγματευτικής οδού υψηλού επιπέδου».