Ακόμη κι αν τα Στενά του Ορμούζ ανοίξουν ξανά, στελέχη της ενεργειακής αγοράς και αναλυτές εκτιμούν ότι ο κλάδος δεν θα μπορεί πλέον να βασίζεται σε αυτά όπως στο παρελθόν. Για τα Στενά, δεν υπάρχει επιστροφή στην κανονικότητα. Χώρες σε ολόκληρη την περιοχή εξετάζουν την κατασκευή, την επέκταση ή την αποκατάσταση υποδομών που θα παρακάμπτουν το πέρασμα.

Την ίδια στιγμή, κράτη που εισάγουν καύσιμα από την περιοχή σπεύδουν να εξασφαλίσουν πετρέλαιο και φυσικό αέριο από άλλες πηγές, να εφαρμόσουν μέτρα εξοικονόμησης και να στραφούν σε εναλλακτικές λύσεις, όπως ο άνθρακας. Οι στρατηγικές αυτές αναμένεται να διαφοροποιηθούν με την πάροδο του χρόνου. Η σημερινή στροφή στον άνθρακα μπορεί, για παράδειγμα, να δώσει τη θέση της σε μεγαλύτερες επενδύσεις στην ηλιακή και την πυρηνική ενέργεια.

Ο,τι κι αν συμβεί στη συνέχεια, το Ιράν δεν πρόκειται να ξεχάσει πόσο εύκολο είναι να «πνίξει» τη ναυσιπλοΐα στα Στενά, γεγονός που σημαίνει ότι ενεργειακές εταιρείες και καταναλωτές θα πρέπει να προετοιμαστούν για ένα πολύ διαφορετικό μέλλον.

Οι εναλλακτικές

«Από τη στιγμή που άρχισαν να πέφτουν πύραυλοι και να πλήττουν στόχους τα drones, ήταν απολύτως σαφές ότι δεν υπήρχε επιστροφή», δήλωσε ο Μπαντρ Τζαφάρ, επιχειρηματίας και ειδικός απεσταλμένος για τις επιχειρήσεις στα ΗΑΕ.

Για να περιορίσουν την ενεργειακή κρίση, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν ανακατευθύνει σημαντικό μέρος της παραγωγής πετρελαίου τους προς λιμάνια εκτός των Στενών, μέσω αγωγών που είχαν κατασκευαστεί πριν από χρόνια ενόψει πιθανής κρίσης. Το Ιράκ άρχισε επίσης πρόσφατα να διοχετεύει μικρές ποσότητες πετρελαίου προς την Τουρκία, μέσω ενός αγωγού που έχει τεθεί επανειλημμένα εκτός λειτουργίας λόγω πολιτικών εντάσεων και ένοπλων συγκρούσεων.

Περισσότερα από 7 εκατ. βαρέλια πετρελαίου διακινούνται καθημερινά εκτός του Περσικού Κόλπου μέσω αυτών των διαδρομών, ενώ πριν από τον πόλεμο το αντίστοιχο νούμερο ήταν λιγότερα από τέσσερα εκατομμύρια.

Ωστόσο, πρόκειται για ένα μικρό μόνο μέρος των περίπου 20 εκατ. βαρελιών που μεταφέρονταν καθημερινά από τα Στενά πριν από τον πόλεμο. Επιπλέον, οι αγωγοί δεν προσφέρουν λύση για χώρες όπως το Κουβέιτ και το Κατάρ, ενώ δεν μπορούν να αξιοποιηθούν για τη μεταφορά προϊόντων όπως το αλουμίνιο, τα λιπάσματα και άλλα αγαθά.

Για όλους αυτούς τους λόγους, και πέρα από γεωπολιτικούς στόχους, το άνοιγμα των Στενών παραμένει ζωτικής σημασίας. Η κρίσιμη θέση τους στην παγκόσμια αγορά ενέργειας εξηγεί γιατί οι διεθνείς τιμές πετρελαίου υποχώρησαν κατά 9% την Παρασκευή, στα χαμηλότερα επίπεδα από τη δεύτερη εβδομάδα του πολέμου, μετά τη δήλωση του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών ότι τα Στενά θα είναι «πλήρως ανοιχτά».

Αλλά η Τεχεράνη έκανε στροφή την επόμενη ημέρα, αφού ο Ντόναλντ Τραμπ κατέστησε σαφές ότι οι αμερικανικές δυνάμεις θα συνέχιζαν να μπλοκάρουν πλοία που κατευθύνονται προς και από ιρανικά λιμάνια. Αργότερα, οι ΗΠΑ κατέλαβαν ένα φορτηγό πλοίο υπό ιρανική σημαία, το οποίο, σύμφωνα με τον Τραμπ, επιχείρησε να παρακάμψει τον αμερικανικό αποκλεισμό.

Η δυσκολία των διασυνοριακών έργων

Αυτό το μπρος-πίσω ενίσχυσε την αντίληψη ότι η ελεύθερη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ μπορεί να διακοπεί από οποιαδήποτε παγκόσμια δύναμη είναι αποφασισμένη να το πράξει. «Τα Στενά του Ορμούζ θα είναι λιγότερο σημαντικά το 2030 ή το 2035 απ’ ό,τι ήταν τον Ιανουάριο», δήλωσε ο Ελιοτ Αμπραμς, ο οποίος είχε διατελέσει ειδικός απεσταλμένος για το Ιράν και τη Βενεζουέλα κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ. «Θα βρεθούν εναλλακτικές».

Ορισμένες πιο απλές επιλογές περιλαμβάνουν την επέκταση υφιστάμενων αγωγών, αποθηκευτικών εγκαταστάσεων και λιμανιών στη Σαουδική Αραβία και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Ωστόσο, αυτό θα έλυνε μόνο ένα μέρος του προβλήματος. Οι περισσότερες χώρες του Κόλπου δεν έχουν την πολυτέλεια πρόσβασης σε άλλη ακτογραμμή εκτός των Στενών.

Το Ιράκ, που συγκαταλέγεται σε αυτές τις χώρες, έχει προτείνει την κατασκευή νέου αγωγού προς τη Μεσόγειο μέσω της Συρίας. Στο παρελθόν, πολιτικές συγκρούσεις συχνά ανέκοπταν τέτοια διασυνοριακά έργα. Ενας αγωγός από το Ιράκ μέσω της Σαουδικής Αραβίας προς την Ερυθρά Θάλασσα κατασκευάστηκε τη δεκαετία του 1980. Ωστόσο, η Σαουδική Αραβία τον έκλεισε το 1990, μετά την εισβολή του Σαντάμ Χουσεΐν στο Κουβέιτ.

Σήμερα, με περιορισμένες εναλλακτικές, το Ιράκ αναγκάστηκε τον περασμένο μήνα να διακόψει την παραγωγή περίπου τριών εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου ημερησίως.

«Σημείο ασφυξίας»

«Μπορείς να σχεδιάσεις όμορφες γραμμές στον χάρτη», δήλωσε ο Ρόμπιν Μιλς, διευθύνων σύμβουλος της συμβουλευτικής εταιρείας Qamar Energy με έδρα το Ντουμπάι. «Το να προσπαθήσεις να το υλοποιήσεις είναι κάτι τελείως διαφορετικό».

Ο Μπαντρ Τζαφάρ εξέφρασε την αισιοδοξία του ότι ο πόλεμος θα μπορούσε να λειτουργήσει ως καταλύτης για τη συνεργασία στην περιοχή — κάτι που έως τώρα παρέμενε δύσκολο. «Δεν υπάρχει τίποτα σαν την αίσθηση του επείγοντος και την ανάγκη απεξάρτησης από αυτό το σημείο ασφυξίας για να δούμε τέτοιες πρωτοβουλίες να υλοποιούνται», είπε. «Δεν είναι αδύνατον – κάθε άλλο».

Τέτοιου είδους υποδομές πιθανότατα θα κοστίσουν ακόμα και δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια – κρίσεις όπως αυτή που βιώνει σήμερα ο κόσμος έχουν τεράστιο κόστος.

«Ενας ή δύο μήνες διαταραχής σαν αυτή, και το έργο αποσβένεται», δήλωσε ο Μιλς, αναφερόμενος σε μικρότερης κλίμακας παρεμβάσεις, όπως η επέκταση υφιστάμενων υποδομών.

Φυσικά, καμία εναλλακτική δεν είναι απολύτως ασφαλής, όπως έχει δείξει το Ιράν με επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές σε ολόκληρη την περιοχή. Ωστόσο, η ύπαρξη περισσότερων επιλογών καθιστά δυσκολότερο για οποιαδήποτε χώρα να «πνίξει» την ενεργειακή τροφοδοσία.

Οι χώρες που εισάγουν ενέργεια κινούνται επίσης ταχύτατα για να μειώσουν την εξάρτησή τους από τον Περσικό Κόλπο: είτε αγοράζοντας περισσότερα καύσιμα από τις ΗΠΑ, είτε σχεδιάζοντας την επανεκκίνηση πυρηνικών σταθμών. Οι τάσεις αυτές, σύμφωνα με ειδικούς, είναι πιθανό να παγιωθούν.

Μπορεί να δώσουν πλεονέκτημα σε παραγωγούς πετρελαίου και φυσικού αερίου που δεν εξαρτώνται από θαλάσσια στενά και να επιταχύνουν τη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα.

Ωστόσο, η αναδιάρθρωση των ενεργειακών διαδρομών, με στόχο την ανθεκτικότητα και όχι την αποδοτικότητα, θα είναι δαπανηρή. Οι επενδύσεις αυτές θα απαιτήσουν χρόνο και πιθανότατα θα οδηγήσουν σε υψηλότερες τιμές για τους καταναλωτές, δήλωσε ο Σπένσερ Ντέιλ, πρώην επικεφαλής οικονομολόγος της BP.

«Ο κόσμος είναι πλέον πιο αβέβαιος, πιο ευάλωτος απ’ ό,τι πριν», ανέφερε ο Ντέιλ, επισκέπτης καθηγητής στο London School of Economics and Political Science. Η λογική αντίδραση, όπως είπε, είναι να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα του ενεργειακού συστήματος απέναντι σε γεωπολιτικές αναταράξεις. «Αλλά αυτό έχει κόστος».

Πηγή: NYT