Το αμυντικό σύμφωνο της Μέκκας που υπογράφηκε στις 7 Αυγούστου μεταξύ της Σαουδικής Αραβίας (Σ.Α.), του Πακιστάν και της Τουρκίας δημιούργησε συνθήκες έντονης αμηχανίας στην Αθήνα. Ο αιφνιδιασμός αυτός επιτάθηκε από το γεγονός ότι η ελληνική πυροβολαρχία Patriot που βρίσκεται στη Σ.Α. από το 2021 έχει αναχαιτίσει τουλάχιστον τέσσερις επιθέσεις εναντίον κρίσιμων πετρελαϊκών υποδομών της χώρας.

Αν και το κείμενο της συνθήκης δεν έχει δημοσιευθεί ούτε καν μερικώς, η τουρκική διπλωματία διά του κ. Φιντάν διεμήνυσε ότι η συμφωνία της «είναι τεχνικά ίδια με το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ». Οι δηλώσεις αυτές ενισχυόμενες από τον θρησκευτικό συμβολισμό του χρόνου (Παρασκευή) και του τόπου (Μέκκα) της υπογραφής του αμυντικού συμφώνου δημιούργησαν σε πολλούς την εντύπωση συγκρότησης ενός «σουνιτικού» ΝΑΤΟ. Σαουδάραβες διπλωμάτες δήλωσαν στο Reuters στις 8 Αυγούστου ότι το συμφωνητικό αποτελεί προοίμιο νέων στρατιωτικών ενεργειών της Σαουδικής Αραβίας κατά των Χούθι. Η Τουρκία θα κληθεί να συνεισφέρει με πολεμικά πλοία όπως και το Πακιστάν.

Η Συμφωνία της Μέκκας ωστόσο δεν αποτελεί τίποτε από τα παραπάνω. Ούτε ΝΑΤΟ είναι ούτε θα καταστεί κάτι τέτοιο, και φυσικά δεν αυξάνει καμία συλλογική αποτροπή, την ώρα που έχει καταρρεύσει η αμερικανική αποτροπή έναντι του Ιράν. Η Σ.Α. έχει υπογράψει αντίστοιχες συμφωνίες με το Πακιστάν τον Σεπτέμβριο του 2025 και όλα τα κράτη του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου – ΣΣΚ από το 2000 με μικρά πρακτικά αντικρίσματα επί του πεδίου. Το Πακιστάν δεν έριξε ούτε μια σφαίρα κατά του Ιράν και η αμυντική του αποστολή στη Σ.Α. που αποτελείται από 8.000 άνδρες και κινεζικά μαχητικά και συστήματα αεράμυνας αναπτύχθηκε μετά το τέλος της πρώτης φάσης του πολέμου στις αρχές του περασμένου Απριλίου.

Σε ό,τι αφορά δε την ανάπτυξη τουρκικών στρατευμάτων στη Σαουδική Αραβία και τη συμμετοχή της Αγκυρας στη σχεδιαζόμενη αεροναυτική επιχείρηση κατά των Χούθι, παραμένει μεγάλο ερώτημα εάν ο κ. Ερντογάν όντως θα διακινδυνεύσει να αναπτύξει τις αεροναυτικές του δυνάμεις σε διακεκαυμένη ζώνη, όπως π.χ. κάνει με επιτυχία το Ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό με την επιχείρηση ΑΣΠΙΔΕΣ από τον Φεβρουάριο του 2024 έχοντας αδρανοποιήσει UAV των Χούθι με το σύστημα «Κένταυρος». Το ερώτημα αυτό βεβαίως έχει εν μέρει απαντηθεί από την ανυπαρξία της παραμικρής αντίδρασης του τουρκικού εκστρατευτικού σώματος 3.000 ανδρών που εδρεύει στο Κατάρ, όταν αυτό δέχθηκε τις επιθέσεις των Ιρανών και τα πλήγματα των Χούθι στις 13 και 18 Αυγούστου κατά του διυλιστηρίου της Aramco στο Jazan.

Η Τουρκία μπορεί να μην υπολογίζει στην έμπρακτη συνδρομή του Ριάντ στη Συρία που θα την ενίσχυαν στον ψυχρό της πόλεμο με το Ισραήλ. Οι σφοδροί ισραηλινοί βομβαρδισμοί στο αεροδρόμιο του Χαλεπίου στις 19 Αυγούστου που προορίζονταν για τουρκική στρατιωτική βάση και η απουσία της οποιασδήποτε πρακτικής σαουδαραβικής ή πακιστανικής αντίδρασης είναι ενδεικτικά των περιορισμών της συμφωνίας.

Αυτό όμως δεν θα εμποδίσει την Τουρκία από το να εργαλειοποιήσει την οικονομική και διπλωματική επιρροή της Σ.Α. για την εξυπηρέτηση των δικών της γεωπολιτικών προτεραιοτήτων σε περιοχές άμεσου ελληνικού ενδιαφέροντος με επίκεντρο την Ανατολική Μεσόγειο, επιδιώκοντας να απομακρύνει το ενδεχόμενο υλοποίησης έργων που σχετίζονται ή θα μπορούσαν να ενταχθούν στον διάδρομο IMEC.

Η Αγκυρα θα προωθήσει δυναμικότερα τα δικά της έργα στο πλαίσιο του λεγόμενου Μεσαίου Διαδρόμου (Middle Corridor) από την Κίνα και την Κεντρική Ασία προς την Ευρώπη, προσθέτοντας σε αυτόν έργα στρατηγικής διασυνδεσιμότητας μεταξύ Τουρκίας και Σαουδικής Αραβίας μέσω Συρίας, όπως ο λεγόμενος σιδηρόδρομος του Hijaz. Σε αυτό το πλαίσιο τα έργα που οραματίζονταν τα ΗΑΕ και το Ισραήλ, όπως π.χ. η δημιουργία ενός ενεργειακού και τηλεπικοινωνιακού παρακαμπτήριου του Σουέζ στον άξονα Eilat-Ashkelon, θα δυσκολευθούν πολύ να προχωρήσουν.

Ο άξονας της Μέκκας θα διευκολύνει την περαιτέρω διάχυση της κινεζικής γεωοικονομικής επιρροής προς την Ευρώπη. Και η διάχυση της κινεζικής επιρροής δεν θα είναι μόνο γεωοικονομική με δεδομένη την εξάρτηση των πακιστανικών ενόπλων δυνάμεων από κινεζικό πολεμικό υλικό υψηλής τεχνολογικής αιχμής.

Η σημαντικότερη γεωπολιτική επίπτωση του άξονα της Μέκκας είναι ότι δημιουργεί έναν αντι-πόλο παράλληλης και αλληλοτροφοδοτούμενης χειραφέτησης των συμμετεχόντων κρατών, που στρέφεται κατά των ΗΠΑ και των κρατών που συμμετέχουν ή υποστηρίζουν τον άξονα των Συμφωνιών του Αβραάμ. Τα κράτη αυτά που βασίζονται κατά κύριο λόγο στο πεντάγωνο Ισραήλ – ΗΑΕ – Μπαχρέιν – Αίγυπτος – Ιορδανία με τη δευτερεύουσα συμμετοχή της Ινδίας και της Ελλάδας, δεν έχουν άλλη επιλογή από την περαιτέρω σύσφιγξη των μεταξύ τους σχέσεων σε όλα τα επίπεδα.

*Ο κ. Θεόδωρος Τσακίρης είναι διευθυντής Διεθνών Σχέσεων ΑΔΜΗΕ και καθηγητής Γεωπολιτικής και Ενεργειακής Πολιτικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας.