Της Θεοδώρας Βασιλοπούλου

Κτίρια κατέρρευσαν σαν χάρτινοι πύργοι οδηγώντας στον θάνατο περισσότερους από 160 ανθρώπους, ενώ εκφράζονται φόβοι ακόμη και για χιλιάδες νεκρούς. Σωστικά συνεργεία ψάχνουν στα συντρίμμια για ίχνη ζωής, τη στιγμή που πολίτες σε απόγνωση αναζητούν δικούς τους ανθρώπους. Οι δύο ισχυρότατοι σεισμοί των 7,2 και 7,5 Ρίχτερ σημειώθηκαν με διαφορά μικρότερη του ενός λεπτού μεταξύ τους και προκάλεσαν χάος στην πρωτεύουσα της Βενεζουέλας Καράκας και γύρω από αυτήν.

Η πρόεδρος Ντέλσι Ροντρίγκεζ κήρυξε από τις πρώτες πρωινές ώρες σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης τη Βενεζουέλα, μία χώρα που βρίσκεται σε μια σεισμικά ενεργή ζώνη όπου η πλάκα της Καραϊβικής συναντά την Νοτιοαμερικανική πλάκα. Μάλιστα δεν είναι η πρώτη φορά που η περιοχή αποδεικνύει τη σεισμική επικινδυνότητά της.

Στο μακρινό 1812, εξαιτίας ενός ισχυρού σεισμού, είχαν χάσει τη ζωή τους 30.000 άνθρωποι, ενώ προκλήθηκαν εκτεταμένες καταστροφές στις πόλεις Μέριδα και την πρωτεύουσα Καράκας.

Μιλώντας στην «Κ», η σεισμολόγος δρ Μαργαρίτα Σέγκου, διευθύντρια Ερευνών στη Βρετανική Γεωλογική Υπηρεσία, εξηγεί ότι «ιστορικά και με σύγχρονα δεδομένα ξέρουμε ότι περίπου 30 σεισμοί μεγαλύτεροι από μέγεθος 6 Ρίχτερ έχουν συμβεί στην ευρύτερη περιοχή από το 1900 και μετά. Αυτό σημαίνει ότι γενικώς γνωρίζουμε ότι υπάρχει μεσαία-υψηλή σεισμική επικινδυνότητα».

Δίνοντας περισσότερα στοιχεία για το ρήγμα περιγράφει ότι «το παραλιακό μέτωπο όπου βρίσκεται και το Καράκας, ελέγχεται από ένα δεξιόστροφο ρήγμα που μαρκάρει την επαφή δύο τεκτονικών πλακών. Σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις σε αυτή τη ζώνη ρηγμάτων, όπου αναπτύσσονται παράλληλα ρήγματα, συνέβησαν οι δύο σεισμοί. Κοντά σε αυτό το ρήγμα υπάρχουν παράλληλα ρήγματα το ένα πολύ κοντά στο άλλο και σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις μπορεί να είναι ένα ρήγμα που έδωσε και τους δύο σεισμούς, αλλά σίγουρα βρισκόμαστε σε μια ζώνη ρηγμάτων που έδωσε αυτούς τους δύο σεισμούς. Ο πρώτος ήταν σε βάθος 15 χιλιομέτρων και ο δεύτερος στα 23 χιλιόμετρα, βρίσκονται δηλαδή σε ένα επιφανειακό κομμάτι του γήινου φλοιού και για αυτό έγιναν τόσο αισθητοί, με τον δεύτερο να ακολουθεί σε μόλις 39 δευτερόλεπτα».

Οι περιπτώσεις που ένας σεισμός διαδέχεται έναν άλλο μπορεί να είναι σπάνιες αλλά όχι και οι μοναδικές στη βιβλιογραφία. Το 2023 στο Καχραμανμαράς της Τουρκίας είχαμε έναν σεισμό 7,8 Ρίχτερ και 9 ώρες μετά έναν δεύτερο 7,7 σε aπόσταση 95 χιλιομέτρων μεταξύ τους. Αντιστοίχως, το 2016 ένα παρόμοιο φαινόμενο σημειώθηκε στην Ιαπωνία με διαφορά λίγων ωρών, και το 1992 στην Καλιφόρνια, γεγονός που έφερε στο προσκήνιο τη συζήτηση για το πώς μεγάλοι σε μέγεθος γειτονικοί σεισμοί συνδέονται μεταξύ τους.

«Τα σεισμικά κύματα από το επίκεντρο του πρώτου σεισμού έφεραν τον δεύτερο σεισμό, είναι μια δυναμική διαδικασία που γνωρίζουμε ότι συμβαίνει».

«Οταν ένας σεισμός συμβαίνει οπουδήποτε στη γη προκαλεί μια αναδιανομή των τάσεων στον γήινο φλοιό. Τότε λοιπόν δύο πράγματα μάς ενδιαφέρουν και εξηγούν γιατί συμβαίνουν και άλλοι σεισμοί. Τα σεισμικά κύματα από το επίκεντρο του πρώτου σεισμού ταξιδεύουν στον γήινο φλοιό για πολλές ώρες μέχρι να σβήσουν. Αυτά τα ίδια σεισμικά κύματα μπορούν να προκαλέσουν και άλλους σεισμούς σε γειτονικές περιοχές ή σε μακρινότερες. Σε μακρινότερες περιοχές τα σεισμικά κύματα έχοντας εξασθενίσει, προκαλούν μικρότερου μεγέθους σεισμούς, που μερικές φορές δεν γίνονται αντιληπτοί. Το φαινόμενο της δυναμικά εξελισσόμενης σεισμικότητας σε μακρινές αποστάσεις είναι κάτι ευρύτερα αποδεκτό στη σεισμολογία. Η ποιότητα των σεισμικών καταλόγων την τελευταία δεκαετία μας έχει δώσει τις απαιτούμενες αποδείξεις για να μελετήσουμε καλύτερα το πώς είναι πιθανόν να συνδέονται κοντινοί και μακρινότεροι σεισμοί», λέει η κ. Σέγκου εξηγώντας ότι «στη συγκεκριμένη περίπτωση, τα σεισμικά κύματα από το επίκεντρο του πρώτου σεισμού έφεραν τον δεύτερο σεισμό, είναι μια δυναμική διαδικασία που γνωρίζουμε ότι συμβαίνει. Μετά τα πρώτα δευτερόλεπτα υπάρχουν και μόνιμες παραμορφώσεις εδάφους που προκαλούν στη συνέχεια και άλλους σεισμούς».

Στην ερώτηση εάν η τεχνητή νοημοσύνη θα μας επιτρέψει στο μέλλον να προβλέπουμε με ακρίβεια έναν σεισμό η κ. Σέγκου εξηγεί ότι υπάρχουν στατιστικά και φυσικά μοντέλα που μπορούν να πουν ποια είναι η πιθανότητα εκδήλωσης «μετασεισμών» την επόμενη μέρα ενός σεισμού, ωστόσο η πρόκληση αυτή τη στιγμή είναι να εμπλουτιστούν οι γνώσεις αυτών των μοντέλων αντλώντας τα παγκόσμια δεδομένα από όλους τους σεισμούς.

«Η τεχνητή νοημοσύνη έχει βοηθήσει όσο καμία διαδικασία, την ικανότητα ανίχνευσης σεισμών πολύ μικρού μεγέθους μέσα στον θόρυβο των καταγραφών, σε πραγματικό χρόνο κι αυτό είναι σημαντικό κομμάτι του παζλ, γιατί όταν π.χ. έχουμε δυο σεισμούς με μέγεθος πάνω από 7 Ρίχτερ, αυτά είναι αλυσίδα, πώς φτάνεις από έναν μεσαίου μεγέθους σε έναν μεγαλύτερου μεγέθους σεισμό μέσα σε λίγες ώρες ή μέρες. Υπάρχουν πολλά μικρά γεγονότα και άλλες πολύπλοκες διαδικασίες διάρρηξης και ασεισμικής παραμόρφωσης που πιθανότατα να συνδέουν τους σεισμούς μεταξύ τους και μένει να δούμε αν τα επόμενα χρόνια θα γίνουν ανακαλύψεις που θα βοηθήσουν», εξηγεί.

Διευκρινίζει ωστόσο ότι «δεν θεωρεί ότι θα φτάσουμε ποτέ στην ακρίβεια να μπορούμε να πούμε με ημερομηνία και ώρα πότε θα γίνει ένας σεισμός. Για να συμβεί αυτό, σημαίνει ότι έχουμε καταλάβει πλήρως τη διαδικασία γένεσης των σεισμών το οποίο προφανώς δεν ισχύει».

Υπάρχουν στατιστικά και φυσικά μοντέλα που μπορούν να πουν ποια είναι η πιθανότητα εκδήλωσης «μετασεισμών» την επόμενη μέρα ενός σεισμού, ωστόσο η πρόκληση αυτή τη στιγμή είναι να εμπλουτιστούν οι γνώσεις αυτών των μοντέλων.

Πάντως, όπως σημειώνει, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να διαβάσει τα δεδομένα της σεισμικότητας πολύ πιο γρήγορα και «αυτό είναι πολύ σημαντικό ώστε να φτάσει η πληροφορία πολύ γρήγορα σε εμάς. Υπάρχουν χώρες όπως η Ιταλία που έχει εδώ και μια δεκαετία στατιστικά μοντέλα για μια εκτίμηση του τι περιμένουμε την επόμενη μέρα μετά από π.χ. 4 Ρίχτερ, η Ελλάδα δεν τα χρησιμοποιεί».

Σε αυτά τα μοντέλα στηρίχτηκε και η Αμερικανική Γεωλογική εταιρεία για να δώσει τις εκτιμήσεις της για τον επόμενο μήνα στη Βενεζουέλα. «Η πρώτη εκτίμηση για γειτονική σεισμικότητα τον επόμενο μήνα είναι 45% πιθανότητα για 6 Ρίχτερ και πάνω, 7% για μεγέθη 7 και πάνω και μια βεβαιότητα κάπου στο 98%-99% για 5 Ρίχτερ και πάνω», καταλήγει η κ. Σέγκου εξηγώντας ότι «οι διεργασίες που οδηγούν στους επερχόμενους σεισμούς είναι αλληλένδετες και πολύπλοκες. Αναμένουμε για παράδειγμα ότι για κάθε σεισμό μεγέθους 6 θα συμβούν δέκα σεισμοί μεγέθους 5».