Γράφει ο Ηλίας Μαγκλίνης

ΤΙ ΒΛΕΠΟΥΜΕ: Το Μεγάλο Νεφέλωμα του Ωρίωνα είναι ένα από τα πιο λαμπρά νεφελώματα στον νυχτερινό ουρανό και το πλησιέστερο σε εμάς εργοστάσιο παραγωγής νέων αστέρων, σε απόσταση περίπου 1.344 ετών φωτός. Είναι ορατό ακόμη και με γυμνό μάτι σε σκοτεινούς ουρανούς, αλλά μόνο η φωτογραφία αποκαλύπτει την πολύπλοκη δομή των αερίων του.

Τεχνική Ανάλυση (Η ταυτότητα της λήψης): Η συγκεκριμένη φωτογραφία του Αντώνη Φαρμακόπουλου δεν είναι μία μόνο λήψη. Είναι το αποτέλεσμα συνδυασμού (stacking) 90 ξεχωριστών λήψεων των 3 λεπτών η καθεμία, φτάνοντας συνολικό χρόνο έκθεσης πάνω από 7 ώρες. Αυτό επέτρεψε να αναδειχθούν τα αμυδρά εξωτερικά μέρη του νεφελώματος χωρίς να «καεί» ο λαμπρός πυρήνας του.

Τεχνικά Χαρακτηριστικά:

• Τηλεσκόπιο: Altair Astro 115 f7 ED Triplet APO
• Κάμερα: QHY163 m
• Στήριξη/Βάση: Sky-Watcher AZ EQ6-GT
• Φίλτρα: LRGB (Συνδυασμός φίλτρων Άχρωμο, Κόκκινου, Πράσινου, Μπλε)
• Συνολικός Χρόνος Έκθεσης: 7,5 ώρες.
• Λογισμικό Επεξεργασίας: NINA, PixInsight, Photoshop.
• Ορισμένα βασικά στοιχεία για το Νεφέλωμα του Ωρίωνα
• Εκτός από νεφέλωμα, ο Ωρίωνας είναι ένας από τους γνωστότερους αστερισμούς στον ουρανό και εντοπίζεται εύκολα διότι έχει μερικά από τα πιο φωτεινά και ξεχωριστά άστρα.

Ο Ωρίωνας περιλαμβάνει δύο πολύ γνωστούς σχηματισμούς αστέρων: τη Ζώνη του Ωρίωνα και το Ξίφος του Ωρίωνα, όπου και το Νεφέλωμα του Ωρίωνα, ένα από τα μεγαλύτερα (και το πλησιέστερο στη Γη) αστρικά «βρεφοκομεία» ή «αστρικά μαιευτήρια» του Γαλαξία μας που σημαίνει ότι πολλά νέα άστρα γεννιούνται εκεί συνεχώς. Το Νεφέλωμα ανήκει στο ευρύτερο Μοριακό Σύμπλεγμα του Ωρίωνα, σύστημα νεφελωμάτων που καλύπτει μεγάλο μέρος του ομώνυμου αστερισμού.

Ο Ωρίωνας είναι ορατός κυρίως από τα τέλη Δεκεμβρίου έως και τον Μάρτιο σχεδόν από κάθε κατοικήσιμη περιοχή της Γης.

Δύο από τα πιο λαμπερά άστρα του Ωρίωνα είναι ο Ρίγκελ (β Ωρίωνα), αστέρας πρώτου μεγέθους, ο έβδομος πιο φωτεινός στον ουρανό και το φωτεινότερο αστέρι στον αστερισμό του Ωρίωνα. Η ονομασία του είναι αραβική και σημαίνει «πόδι».

Το άλλο μεγάλο του άστρο είναι ο Μπετελγκέζ (α Ωρίωνα), που είναι αστέρας πρώτου μεγέθους, ο 10ος πιο φωτεινός στον ουρανό και ο δεύτερος πιο φωτεινός στον αστερισμό του Ωρίωνα. Το όνομά του είναι αραβικό και σημαίνει «Το χέρι του Ωρίωνα» και «Ο ώμος του γίγαντα». Πρόσφατα, ο Μπετελγκέζ έγινε αντικείμενο συζήτησης στους αστρονομικούς κύκλους λόγω της παράξενης αυξομείωσης του φωτός του, πράγμα που σημαίνει ότι αυτός ο ερυθρός υπερ-γίγας πιθανότατα να βρίσκεται στο τέλος της ζωής του και να ετοιμάζεται να εκραγεί και να μετατραπεί σε υπερκαινοφανή αστέρα (super nova). Πότε αναμένεται να συμβεί αυτό; Όχι και τόσο σύντομα σε ανθρώπινα χρόνια: μέσα στα επόμενα 100.000 χρόνια…

Μύθοι γύρω από το Νεφέλωμα του Ωρίωνα

Οι βασικοί μύθοι σχετίζονται όχι ακριβώς με το Νεφέλωμα αλλά με τον ομώνυμο αστερισμό, ο οποίος βέβαια συνδέεται μαζί του, καθώς αποτελεί φυσικό μέρος του: το Νεφέλωμα βρίσκεται στο νότιο τμήμα του αστερισμού, ακριβώς κάτω από τη Ζώνη του Ωρίωνα.

Ο μύθος είναι αυτός: Ο Ωρίωνας, γιος του Ποσειδώνα, του θεού της θάλασσας, ήταν ένας ασυνήθιστα ψηλός, όμορφος και δυνατός κυνηγός. Μια μέρα, πήγε για κυνήγι με την Άρτεμη, τη θεά του κυνηγιού, και άρχισε να καυχιέται για το πώς μπορούσε, αν ήθελε, να σκοτώσει κάθε ζώο.

Αυτό εξόργισε τόσο πολύ την Γαία, τη θεά της Γης, που έστειλε έναν γιγαντιαίο σκορπιό για να τον σκοτώσει. Τελικά, μεταμορφώθηκαν και οι δύο από τον Δία σε αστερισμούς για να κυνηγιούνται αιώνια.

Τόσο ο Ωρίωνας όσο και ο Σκορπιός είναι τοποθετημένοι μεταξύ των αστερισμών ως προειδοποίηση πώς δεν πρέπει κανένας να ταράζει τη Γαία. Λέγεται μάλιστα πως ο Ωρίωνας είναι ορατός τον χειμώνα επειδή αποφεύγει τον Σκορπιό, ο οποίος σκαρφαλώνει ψηλά στον ουρανό κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού.

Ο Ωρίωνας έχει τα αφοσιωμένα του λαγωνικά, τον Μέγα Κύωνα και τον Μικρό Κύωνα, πίσω του για να τον προστατεύουν.

Η άχρηστη πληροφορία της ημέρας

Μερικά ζώα έχουν ενσωματωμένη πυξίδα μέσα τους για να μπορούν να προσανατολίζονται. Άλλα ζώα χρησιμοποιούν το φως της Σελήνης, τον Πολικό Αστέρα ή το φως του Μπετελγκέζ, του δεύτερου μεγαλύτερου άστρου στον αστερισμό του Ωρίωνα.

Τέλος, ένα ποίημα της Αμερικανίδας ποιήτριας Μαίρη Όλιβερ (γενν. το 1935) εμπνευσμένο από τον Ωρίωνα:

Ωρίων

Αγαπώ τον Ωρίωνα, το φλογισμένο του κορμί,
τα δέκα του άστρα,
τα απαστράπτοντα σημεία αναφοράς του,
τα σκυλιά του που λαμπυρίζουν.

«Είναι χειμώνας», λέει.
«Πρέπει να φάμε», λέει. Ο σκυθρωπός και παθιασμένος μας δάσκαλος.

Μίλια πιο χαμηλά
μέσα στα παγωμένα δάση, με το ποντίκι και την κουκουβάγια,
με την κρυμμένη καθαρότητα του νερού απλωμένη σα σεντόνι
με την αιτία για τον άνεμο παντοτινό μυστικό
κατεβαίνει από τον ουρανό και κάθεται μαζί μου, η φωνή του
έχει κάτι από το τσάκισμα οστών

Πίσω του
τα πάντα είναι τόσο μαύρα και ασυμβίβαστα· πίσω του
δεν γνωρίζω τίποτα, ούτε
το δικό μου μυαλό.