Πριν από περισσότερα από 10 δισεκατομμύρια χρόνια, όταν δεν υπήρχε ακόμη ούτε η Γη ούτε ο Ηλιος, μια μυστηριώδης έκρηξη ενέργειας σημειώθηκε σε έναν μακρινό γαλαξία. Το σήμα που απελευθερώθηκε τότε ταξίδεψε μέσα στο σύμπαν για δισεκατομμύρια χρόνια, μέχρι που έφτασε στη Γη και καταγράφηκε από τους αστρονόμους.

Πρόκειται για μια εξαιρετικά ισχυρή έκρηξη ραδιοκυμάτων, η οποία εκτιμάται ότι είναι η πιο μακρινή ταχεία ραδιοέκρηξη (Fast Radio Burst – FRB) που έχει εντοπιστεί μέχρι σήμερα. Σύμφωνα με τον Guardian, η ανακάλυψη, που παρουσιάζεται σε νέα μελέτη στο επιστημονικό περιοδικό Science, μεταφέρει τους επιστήμονες πίσω σε μια εποχή κατά την οποία το σύμπαν είχε ηλικία μόλις τριών δισεκατομμυρίων ετών.

Webb has found the origin of the farthest fast radio burst yet! Fast radio bursts (FRBs) are mysterious, millisecond-long flashes of radio emission from the distant Universe. 1/3 https://t.co/lMZ8YyaLeF

— ESA Webb Telescope (@ESA_Webb) October 8, 2026

Το σήμα έχει διανύσει μια απόσταση που αντιστοιχεί σε περίπου 80% της ιστορίας του σύμπαντος, καταρρίπτοντας το προηγούμενο ρεκόρ απόστασης κατά περισσότερο από δύο φορές.

Τι είναι οι μυστηριώδεις ταχείες ραδιοεκρήξεις

Οι ταχείες ραδιοεκρήξεις, γνωστές ως FRBs, αποτελούν ένα από τα πιο αινιγματικά φαινόμενα της σύγχρονης αστρονομίας. Πρόκειται για εξαιρετικά σύντομους αλλά πανίσχυρους παλμούς ραδιοκυμάτων, οι οποίοι μέσα σε ελάχιστα χιλιοστά του δευτερολέπτου μπορούν να απελευθερώσουν τόση ενέργεια όση εκπέμπει ο Ηλιος σε διάστημα μηνών ή ακόμη και ετών.

Οι πρώτες τέτοιες εκρήξεις ανακαλύφθηκαν το 2007 και έκτοτε αποτελούν αντικείμενο εντατικής επιστημονικής έρευνας. Η προέλευσή τους παραμένει άγνωστη, ενώ κατά καιρούς έχουν διατυπωθεί ακόμη και εικασίες περί εξωγήινης δραστηριότητας. Ωστόσο, οι επιστήμονες εξετάζουν διάφορες αστροφυσικές εξηγήσεις.

Μία από τις επικρατέστερες θεωρίες συνδέει τις εκρήξεις με τους μάγναστρους (magnetars), αστέρες νετρονίων που διαθέτουν εξαιρετικά ισχυρά μαγνητικά πεδία.

Μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί περισσότερες από 10.000 ταχείες ραδιοεκρήξεις, χωρίς ωστόσο να έχει αποσαφηνιστεί πλήρως ο μηχανισμός που τις προκαλεί.

Η ανακάλυψη που μας γυρίζει πίσω 10 δισεκατομμύρια χρόνια

Το νέο σήμα, με την ονομασία FRB 20240304B, εντοπίστηκε από το ραδιοτηλεσκόπιο MeerKAT στη Νότια Αφρική. Στη συνέχεια, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν το διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb της NASA για να προσδιορίσουν τον γαλαξία από τον οποίο προήλθε. Τα δεδομένα αποκάλυψαν έναν πολύ μικρό και νεαρό γαλαξία, στον οποίο σχηματίζονταν άστρα με εξαιρετικά γρήγορους ρυθμούς και ο οποίος διέθετε μικρή περιεκτικότητα σε βαρύτερα χημικά στοιχεία.

Ο δρ Θεμίγια Ναναγιάκαρα, από το Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ και ένας από τους επικεφαλής ερευνητές της μελέτης, περιγράφει πόσο μακριά στο παρελθόν μάς μεταφέρει αυτή η ανακάλυψη. «Οταν δημιουργήθηκε αυτή η έκρηξη, δεν υπήρχε Γη, δεν υπήρχε Ηλιος», αναφέρει.

Η προέλευση του σήματος από έναν τόσο νεαρό γαλαξία αποτελεί σημαντικό στοιχείο για τους επιστήμονες που προσπαθούν να κατανοήσουν τι προκαλεί τις ταχείες ραδιοεκρήξεις. Οπως εξηγεί ο Ναναγιάκαρα, όποιος και αν είναι ο μηχανισμός που τις δημιουργεί, θα πρέπει να μπορεί να εξηγήσει γιατί το φαινόμενο εμφανίζεται ακόμη και σε πολύ νεαρούς γαλαξίες με ελάχιστα βαρύτερα χημικά στοιχεία.

Γιατί κάποιες εκρήξεις επαναλαμβάνονται και άλλες εξαφανίζονται;

Ακόμη ένα χαρακτηριστικό που προβληματίζει τους αστρονόμους είναι ότι οι ταχείες ραδιοεκρήξεις δεν συμπεριφέρονται όλες με τον ίδιο τρόπο. Ορισμένες επαναλαμβάνονται συνεχώς, άλλες εκπέμπουν σήματα για κάποιο διάστημα και στη συνέχεια σταματούν, ενώ υπάρχουν και εκείνες που καταγράφονται μόνο μία φορά. «Κάποιες επαναλαμβάνονται για λίγο και μετά σταματούν. Και υπάρχουν άλλες που συμβαίνουν μόνο μία φορά και δεν τις ξαναβλέπουμε ποτέ», εξηγεί ο Ναναγιάκαρα.

Προς το παρόν, οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν εάν η FRB 20240304B ήταν ένα μεμονωμένο γεγονός ή εάν ο μακρινός γαλαξίας θα δώσει και άλλα αντίστοιχα σήματα. Αυτό, ωστόσο, δεν μειώνει την επιστημονική αξία της ανακάλυψης.

Πώς μια ραδιοέκρηξη μπορεί να αποκαλύψει την αόρατη ύλη του σύμπαντος

Το ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι οι επιστήμονες μπορούν να αξιοποιήσουν τις ταχείες ραδιοεκρήξεις για να μελετήσουν το σύμπαν, ακόμη και χωρίς να γνωρίζουν τι ακριβώς τις προκαλεί.

Καθώς τα ραδιοκύματα ταξιδεύουν στο Διάστημα, επηρεάζονται από τα σωματίδια που συναντούν στη διαδρομή τους. Μελετώντας αυτές τις επιδράσεις, οι αστρονόμοι μπορούν να υπολογίσουν την ποσότητα της ύλης από την οποία πέρασε το σήμα, συμπεριλαμβανομένης ύλης που δεν είναι ορατή με τα οπτικά τηλεσκόπια.

Ο καθηγητής Μάθιου Μπέιλς, από το Πανεπιστήμιο Σουίνμπερν και ένας από τους αστροφυσικούς που συμμετείχαν στην αρχική ανακάλυψη των FRBs, χαρακτηρίζει τη νέα μελέτη επιβεβαίωση των δυνατοτήτων αυτών των εκρήξεων για την εξερεύνηση του σύμπαντος. Οπως εξηγεί, αποτελούν έναν θεμελιώδη τρόπο για να υπολογιστεί πόσα άτομα υπάρχουν στο σύμπαν.

Αντίστοιχα, η αστροφυσικός δρ Σάρα Γουέμπ, επίσης από το Πανεπιστήμιο Σουίνμπερν, η οποία δεν συμμετείχε στη μελέτη, επισημαίνει ότι οι ταχείες ραδιοεκρήξεις μπορούν ουσιαστικά να χρησιμοποιηθούν για τη μέτρηση της ποσότητας ύλης που διασχίζουν μέχρι να φτάσουν στη Γη.

Τι μπορεί να μας αποκαλύψει το πρώιμο σύμπαν

Η καταγραφή της FRB 20240304B δημιουργεί νέες δυνατότητες για τη μελέτη περιοχών του σύμπαντος που μέχρι σήμερα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να εξερευνηθούν. Ο Ναναγιάκαρα εξηγεί ότι η ανίχνευση περισσότερων τόσο μακρινών ραδιοεκρήξεων θα επέτρεπε στους επιστήμονες να χαρτογραφήσουν την ύλη που δεν μπορούν να παρατηρήσουν άμεσα στο πρώιμο σύμπαν.

Η δρ Γουέμπ επισημαίνει, παράλληλα, ότι η νέα ανακάλυψη ενισχύει την πιθανότητα οι ταχείες ραδιοεκρήξεις να ήταν ιδιαίτερα συχνές κατά τα πρώτα δισεκατομμύρια χρόνια της κοσμικής ιστορίας.

Και ενώ η πραγματική τους προέλευση εξακολουθεί να αποτελεί μυστήριο, οι επιστήμονες έχουν ήδη στα χέρια τους ένα πολύτιμο εργαλείο για να εξερευνήσουν το μακρινό παρελθόν του σύμπαντος.

Με πληροφορίες από Guardian, NASA