Γράφει η Ηλιάνα Μάγρα

Για γρήγορη διαδικτυακή αναζήτηση είναι αρκετή. Σε λίγα δευτερόλεπτα θα διαπιστώσει κανείς ότι δεκάδες κλινικές και ιδιωτικά ιατρεία στην Ελλάδα προσφέρουν θεραπείες που υπόσχονται αποτελέσματα αντιγήρανσης και μακροζωίας.

Ο θάνατος του Γιώργου Μαζωνάκη έκανε γνωστή στο ευρύ κοινό την πλασμαφαίρεση, μια σύνθετη διαδικασία κατά την οποία αφαιρείται και αντικαθίσταται μέρος του πλάσματος του ασθενούς επειδή το αίμα του περιέχει κάποια βλαπτική ουσία. Στην ίδια δομή όπου έγινε η πλασμαφαίρεση διαφημιζόταν και θεραπεία με βλαστοκύτταρα CD34+, μέθοδος που χρησιμοποιεί βλαστοκύτταρα του οργανισμού για την επιδιόρθωση και αναγέννηση ιστών και η οποία κανονικά χρησιμοποιείται σε μεταμοσχεύσεις. Εκεί, όμως, την πωλούσαν και ως βοήθημα για γενικευμένη αναγεννητική δράση, προαγωγό ευεξίας και καλύτερης υγείας.

Οι περισσότερες ιδιωτικές κλινικές και ιατρεία που ισχυρίζονται ότι εξειδικεύονται στη μακροζωία ή στην ευεξία και στην αναγεννητική ιατρική δεν διαφημίζουν την πλασμαφαίρεση ως μία από τις υπηρεσίες που προσφέρουν. Ειδικοί που μιλούν στην «Κ» αναφέρουν ότι δεν έχει αποδειχθεί επιστημονικά πως οι υπόλοιπες θεραπείες που διαφημίζονται πράγματι λειτουργούν για τους συγκεκριμένους σκοπούς, ειδικά σε ασθενείς που απλώς δεν τις έχουν ανάγκη…

ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΛΟΦΩΛΙΑΣ

Το μενού

Η πιο διαδεδομένη υπηρεσία που διαφημίζεται στις περισσότερες αντίστοιχες ιστοσελίδες είναι το PRP. Το Platelet-Rich Plasma, δηλαδή πλάσμα πλούσιο σε αιμοπετάλια, είναι μια θεραπεία κατά την οποία από μικρή ποσότητα αίματος του ασθενούς απομονώνεται κλάσμα πλούσιο σε αιμοπετάλια, το οποίο εγχέεται στοχευμένα στον ασθενή – παραδείγματος χάριν στο πρόσωπο, καθώς συχνά προωθείται ως θεραπεία προσώπου.

Μια άλλη θεραπεία που προσφέρεται για λόγους αναζωογόνησης είναι η ενδοφλέβια χορήγηση βιταμινών. Σε μια κλινική στην Αθήνα διαφημίζονται «IV θρεπτικές θεραπείες» για δεκάδες λόγους – από τόνωση, λάμψη (σ.σ. με χρήση πεπτιδίων) και χαλάρωση μέχρι αθλητική αποκατάσταση και αντιγηραντική υποστήριξη (σ.σ. «Για healthy aging και cellular support. Για clients που θέλουν antioxidant balance και λειτουργική αναζωογόνηση», αναφέρει η κλινική).

Αλλού, και πάλι με στόχο τη μακροζωία αλλά με την επισήμανση ότι πρόκειται για εξατομικευμένη παρέμβαση, μπορεί κανείς να βρει θεραπείες με NAD+, ένα συνένζυμο που υπάρχει σε κάθε κύτταρο του σώματος και παίζει κρίσιμο ρόλο στην παραγωγή ενέργειας των μιτοχονδρίων, στην επιδιόρθωση του DNA και στην κυτταρική επικοινωνία. Μια κλινική στη Θεσσαλονίκη εξηγεί ότι η θεραπεία απευθύνεται, μεταξύ άλλων, σε άτομα με χαμηλή ενέργεια και κόπωση και σε όσους ζητούν «premium proactive care».

Και ύστερα είναι τα βλαστοκύτταρα. Θεραπείες με αυτά προσφέρουν τουλάχιστον δύο δομές στην Αθήνα στο πλαίσιο της αναγεννητικής ιατρικής. «Οταν με τη λιπομεταφορά μεταφέρονται με τις διαφορετικές “παρασκευές τους” στα διαφορετικά επίπεδα στο πρόσωπο, στον λαιμό, στο ντεκολτέ, στα χέρια κ.λπ., η αναγεννητική δράση επιφέρει απαράμιλλο αντιγηραντικό και αναγεννητικό αποτέλεσμα», αναφέρει γιατρός μιας εκ των δύο δομών στην ιστοσελίδα της.

Δεν είναι ακόμη έτοιμες

«Υπάρχουν πάρα πολλές μη ελεγχόμενες κλινικές ευεξίας και μακροζωίας, αλλά τα επιστημονικά δεδομένα που αποδεικνύουν ότι αυτές οι παρεμβάσεις όντως δουλεύουν σε ανθρώπους είναι ελάχιστα», δηλώνει στην «Κ» ο Ρίτσαρντ Σίου, διευθυντής της έρευνας για τη γήρανση στο King’s College του Λονδίνου.

Οσον αφορά την πλασμαφαίρεση, τονίζει ότι αποτελεί πολύ εξειδικευμένη ιατρική πράξη που αφορά μόνο συγκεκριμένες περιπτώσεις ασθενών. Αλλά ακόμη και τις ενδοφλέβιες θεραπείες δεν τις χρειάζεται, κατά τον ίδιο, ο γενικός πληθυσμός. «Υπάρχουν γιατροί που σκέφτονται ότι μπορούν να βγάλουν μερικές χιλιάδες ευρώ παραπάνω προσφέροντάς τες, αλλά αν ακολουθείς υγιεινή διατροφή και τρόπο ζωής, δεν τις χρειάζεσαι, εκτός αν είσαι πραγματικά άρρωστος», σημειώνει. «Το ίδιο ισχύει και για το PRP».

Κατά την Αντρέα Μάιερ, καθηγήτρια στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Σιγκαπούρης και στο Κέντρο για την Υγιή Μακροζωία, η οποία ερευνά επί σειράν ετών τη γήρανση, πολλές από τις παραπάνω θεραπείες θα μπορούσαν δυνητικά να έχουν σχετικό αντίκτυπο, ακόμη και η πλασμαφαίρεση. Αλλά, τονίζει, αυτήν τη στιγμή δεν υπάρχουν τα απαραίτητα επιστημονικά δεδομένα που να το υποστηρίζουν.

Το NAD+, παραδείγματος χάριν, εξηγεί πως είναι απαραίτητο για όλα τα κυτταρικά συστήματα. «Αν το δίνεις ως χάπι, ίσως θα μπορούσε να βοηθήσει, όμως τα στοιχεία δεν είναι καθόλου ισχυρά. Αλλά ειδικά το να το χορηγείς ενδοφλεβίως δεν έχει κανένα νόημα», συμπληρώνει μιλώντας στην «Κ». «Καμία μελέτη δεν δείχνει ότι πραγματικά δουλεύει».

Ταυτόχρονα, και με τις βιταμίνες χρειάζεται προσοχή, καθώς σε υψηλή δόση μπορούν να αποβούν τοξικές, εξηγεί η ίδια. «Συχνά δίνονται σε εγχύσεις σε πολύ υψηλά φορτία – το μόνο πράγμα που πρέπει να δίνεις είναι ο σίδηρος, αν ο ασθενής έχει έλλειψη σιδήρου», τονίζει. Μελλοντικά, λέει η δρ Μάιερ, το PRP θα μπορούσε να λειτουργήσει, ενώ οι δυνατότητες είναι ακόμη πιο σπουδαίες με τα βλαστοκύτταρα. Αλλά όχι με σκοπό τη μακροζωία. «Υπάρχουν ενδείξεις για την οστεοαρθρίτιδα ή το δέρμα, αλλά αφορούν συγκεκριμένες νόσους. Καμία μελέτη δεν δείχνει ότι ζεις περισσότερο. Ακόμη και αν δίναμε βλαστοκύτταρα», εξηγεί, «πόσα εκατομμύρια θα χρειάζονταν;».

«Δεν θα έπαιρνα τίποτα χωρίς επιστημονική απόδειξη· ό,τι δεν έχει εξεταστεί πειραματικά σε ανθρώπους είναι placebo. Οι πιο πολλές εργασίες έχουν γίνει σε ποντίκια, αλλά τα ποντίκια δεν είναι άνθρωποι», τονίζει ο Γιώργος Χρούσος, oμότιμος καθηγητής Παιδιατρικής και Ενδοκρινολογίας στο ΕΚΠΑ και πρόεδρος του Ελληνικού Ινστιτούτου Υγιούς Μακροζωίας.

Κατά τον ίδιο, οι παρεμβατικές θεραπείες που δεν βασίζονται σε επιστημονικές μελέτες δεν πρέπει να προτείνονται. «Θα ήθελα πολύ να έχουμε παρεμβατικές θεραπείες», συμπληρώνει η κ. Μάιερ, «αλλά πρέπει να ξέρουμε ότι δουλεύουν. Γιατί αυτήν τη στιγμή, έχουμε πολλούς θανάτους εξαιτίας θεραπειών στον συγκεκριμένο χώρο».

Ο Τζέιμς Κέρκλαντ, διευθυντής του Center for Advanced Gerotherapeutics στο Cedars-Sinai Medical Center του Λος Αντζελες και oμότιμος καθηγητής Ιατρικής στη Mayo Clinic, δηλώνει στην «Κ» ότι πιστεύει στον όρκο του Ιπποκράτη. «Το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνουμε ως γιατροί είναι να μη βλάπτουμε τους ασθενείς», τονίζει. Παρότι έχει αφιερώσει τη ζωή και την έρευνά του στο πώς μπορούμε να ζούμε καλύτερα για περισσότερα χρόνια, δεν του αρέσει η λέξη «μακροζωία». «Πολύ λίγοι άνθρωποι θέλουν να ζήσουν 150 χρόνια και να νιώθουν σαν να είναι 150 ετών», σχολιάζει.

Το θέμα είναι πώς αυξάνεται το προσδόκιμο υγιούς ζωής – για να νιώθουμε ελεύθεροι από πόνο, να είμαστε γνωστικά ακέραιοι, κινητικοί. «Και απλώς», λέει, «αντί να περάσεις μια παρατεταμένη περίοδο θανάτου, ένα πρωί να μην ξυπνήσεις – αυτό θέλει ο περισσότερος κόσμος»…

Ούτε ο όρος «αντιγήρανση» του αρέσει. «Ενα παιδί έξι ετών είναι μεγαλύτερο από ένα παιδί τεσσάρων ετών», εξηγεί, «όλοι μας γερνάμε συνεχώς». Υπάρχουν τρόποι να επιβραδυνθεί σε ορισμένες περιπτώσεις η ταχύτητα της γήρανσης, όπως και να βελτιωθεί η ποιότητα ζωής, αλλά δεν θεωρεί ότι οι προαναφερθείσες θεραπείες αυτήν τη στιγμή έχουν μελετηθεί αρκετά για να προσφέρονται.

Αρχικά, τονίζει ότι για να λειτουργήσει κάθε παρέμβαση πρέπει να αφορά συγκεκριμένες ασθένειες και όχι γενικά και αόριστα τη «μακροζωία» ή την «αντιγήρανση» σε ανθρώπους που δεν ασθενούν. «Γιατί να θεραπεύσεις κάποιον για κάτι αν δεν το έχει;» αναρωτιέται.

«Αυτά τα πράγματα πρέπει να μελετηθούν και μπορούν να γίνουν, αλλά στο πλαίσιο κλινικών μελετών, σε πανεπιστημιακό νοσοκομείο, ως μέρος μιας διαδικασίας κλινικών δοκιμών», υπογραμμίζει ο ίδιος, τονίζοντας τα ρίσκα που ενέχουν όλες οι θεραπείες. «Σε ορισμένους ανθρώπους, το NAD+ μπορεί να επιταχύνει την ανάπτυξη καρκίνου. Ταυτόχρονα, ορισμένα συμπληρώματα είναι εντελώς επικίνδυνα και το PRP δεν έχει μελετηθεί σωστά – δεν λέω ότι δεν δουλεύει, απλώς δεν ξέρουμε αν δουλεύει».

Οπως και ο κ. Χρούσος, εστιάζει στη σημασία των δοκιμών σε ανθρώπους. Και πάλι, όμως, οι αξιόπιστες δοκιμές οφείλουν να ξεκινούν από ασθενείς με σοβαρές παθήσεις, σημειώνει – ακόμη και όταν πρόκειται για τη χορήγηση βιταμινών ενδοφλεβίως. «Μερικές είναι επικίνδυνες, ανάλογα με το ποιος τις παίρνει και σε ποια δόση», αναφέρει.

Δεν είναι ότι δεν αξίζει να προχωρήσουν και αυτοί οι τομείς της ιατρικής γρήγορα – «αρχίζει να φαίνεται ότι ορισμένες παρεμβάσεις έχουν ουσιαστική επίδραση. Αλλά δεν αφορούν την πρωτογενή πρόληψη σε υγιείς ανθρώπους. Χωρίς να υπάρχουν οι βιοδείκτες που να το υποδεικνύουν, δεν είναι πραγματικά ηθικό αυτήν τη στιγμή – θα ήταν σχεδόν αδύνατο να μελετηθούν αυτοί οι άνθρωποι, γιατί ακόμη και μία σοβαρή παρενέργεια θα ήταν πρόβλημα».

ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΛΟΦΩΛΙΑΣ

Η λύση

Τι λειτουργεί και τι όχι; Ο κ. Κέρκλαντ αναφέρει συγκεκριμένα παραδείγματα. «Ξέρουμε ότι η ινσουλίνη μπορεί να επιταχύνει τη διαδικασία γήρανσης των διαβητικών. Γι’ αυτό, σε ορισμένες περιπτώσεις την αντικαθιστούμε με άλλα φάρμακα», σημειώνει. «Η υπερβολική άσκηση μπορεί να είναι εξίσου επικίνδυνη με την ελάχιστη, αλλά η λύση δεν βρίσκεται κάπου στη μέση. Λύση είναι η εξατομίκευση· συγκεκριμένα άτομα μπορεί να ωφεληθούν από πράγματα που δεν θα ωφελούσαν άλλους».

Η γιατρός και συνιδρύτρια του Ελληνικού Ινστιτούτου για την Υγιή Μακροζωία Εύη Χατζηανδρέου δηλώνει στην «Κ» ότι η υγιής μακροζωία ξεκινάει από τη μέτρηση και την αξιολόγηση. «Αυτήν τη στιγμή ξέρουμε ότι οι πιο ισχυρές πρακτικές είναι οι βαρετές, συστηματικές, μικρές αλλαγές στη ζωή μας που μπορούν να μειώσουν την πρόωρη θνησιμότητα και να προσθέσουν έως και 10-15 χρόνια υγιούς ζωής».

Καλός ύπνος, σωστή διατροφή, άσκηση, διαχείριση του στρες και κοινωνικές σχέσεις. «Φάρμακο δεν υπάρχει. Ισως σε 10 χρόνια, αλλά όχι τώρα. Ομως, ο τρόπος ζωής ξέρουμε τεκμηριωμένα ότι μπορεί να προσθέσει χρόνια», λέει.

Συμφωνεί και ο κ. Σίου. «Χρειάζεται εκπαίδευση και έλεγχος· είναι πολύ σημαντικό να γνωρίζουμε, μέσω εξετάσεων, σε ποιο στάδιο της ζωής χρειαζόμαστε συγκεκριμένη παρέμβαση, ανάλογα με την ηλικία και την κατάσταση υγείας. Η λύση είναι πιο ισχυρές και τακτικές εξετάσεις, όχι παρεμβάσεις». Σε γενικά πλαίσια, η προληπτική ιατρική αφορά παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής που μπορούμε να εφαρμόσουμε με χαμηλό κόστος – «μπορεί να πηγαίνεις σε αυτές τις κλινικές πληρώνοντας χιλιάδες ευρώ», αναφέρει, «αλλά αν έχεις πολύ στρες, δεν θα σε βοηθήσει τίποτα».

Ο συγκεκριμένος κλάδος της ιατρικής είναι απαραίτητος σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, όπου μεγάλο μέρος του πληθυσμού είναι παχύσαρκο, καπνίζει και δεν κοιμάται καλά, τονίζει στην «Κ» ο κ. Χρούσος. «Αρκεί να γίνεται σωστά».