Γράφει ο Γιώργος Λιάλιος

Σοκ έχει προκαλέσει όχι μόνο στους πολίτες αλλά και στους ειδικούς η κατάρρευση της πολυκατοικίας στην οδό Αλκμήνης, στα Πετράλωνα. Εμπειροι πολιτικοί μηχανικοί εκτιμούν ότι τα κτίρια δεν καταρρέουν «έτσι απλά» και είναι προφανές ότι δεν είχαν ληφθεί τα κατάλληλα μέτρα αντιστήριξης κατά την εκσκαφή για την κατασκευή του υπογείου και των θεμελίων του νέου κτιρίου. Επισημαίνουν, δε, ότι συχνά «υπερεκτιμάται» η καλή ποιότητα των εδαφών.

Ο Γιάννης Χρηστάκης εργάζεται ως πολιτικός μηχανικός τα τελευταία 38 έτη.

«Δυστυχώς, πολλά μπορούν να πάνε άσχημα σε αυτές τις περιπτώσεις. Πρέπει όμως να συμβούν ταυτόχρονα για να οδηγήσουν σε ένα τέτοιο αποτέλεσμα», εκτιμά και εξηγεί: «Στις περισσότερες περιοχές της Αθήνας χρησιμοποιείται ουσιαστικά το 100% του οικοπέδου, με δόμηση σε συνεχές σύστημα, δηλαδή το ένα κτίριο “κολλητά” στο επόμενο. Επομένως καλείσαι να σκάψεις ακριβώς δίπλα σε μια υφιστάμενη κατασκευή. Αν χρησιμοποιήσεις τα κατάλληλα μέσα για να σκάψεις και να αντιστηρίξεις τα εδάφη, μπορείς να χτίσεις ακόμη και σε βούρκο. Τα εδάφη δεν είναι το πρόβλημα». Σύμφωνα με τον κ. Χρηστάκη, το 99% των προβλημάτων ανακύπτει στην πράξη. «Συχνά μπορεί να υπάρξει μια λανθασμένη εκτίμηση του μελετητή, την οποία δεν αντιλήφθηκε εγκαίρως ο επιβλέπων μηχανικός ή ο εργολάβος».

«Η εκπόνηση εδαφοτεχνικής μελέτης δεν είναι υποχρεωτική από τη νομοθεσία παρά μόνο σε ειδικές περιπτώσεις», λέει ο Αγγελος Μπαρμπαλιός, πολιτικός μηχανικός. «Αν η εδαφοτεχνική μελέτη καταλήξει ότι υφίσταται ζήτημα, τότε πρέπει να εκπονηθεί και μια μελέτη προσωρινών μέτρων αντιστήριξης για τα κτίρια στα όμορα οικόπεδα ή/και τον δρόμο. Σε μια απλή πολυκατοικία, σε περιοχές με γνωστά εδάφη, έγκειται συνήθως στην εμπειρία και στην ορθή κρίση του μηχανικού, που αξιολογεί τα πραγματικά περιστατικά και κινείται αναλόγως».

Η πιο συνηθισμένη μέθοδος αντιστήριξης είναι τα λεγόμενα «ντουλάπια». Πρόκειται για μια «τρύπα» 2Χ2 μέτρων, στην οποία κατασκευάζονται ένα «πέδιλο» (βάση) και ένα τοιχίο, μια κατασκευή που θυμίζει βιβλιοστάτη. Τα «ντουλάπια» κατασκευάζονται κάθε δύο μέτρα μέχρι να καλυφθεί όλη η «επίβοφη» περιοχή. «Οταν καλύψεις όλη την πλευρά που σε ενδιαφέρει με “ντουλάπια”, τότε είσαι ελεύθερος να ξεκινήσεις την εκσκαφή του υπογείου. Αυτή είναι η συνηθέστερη μέθοδος. Σε πιο περίπλοκες καταστάσεις μπορεί να χρειαστούν πάσσαλοι ή εκτοξευόμενο σκυρόδεμα («γκανάιτ»). Γενικά, ο κανόνας είναι ότι μετά την ολοκλήρωση της εκσκαφής πρέπει να προχωρήσει γρήγορα η σκυροδέτηση της πρώτης πλάκας του υπογείου», εξηγεί ο κ. Μπαρμπαλιός.

Η εμπειρία αποδεικνύεται πολύτιμη στην περίπτωση εκτεταμένων εκσκαφών, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις κρίνεται απαραίτητο να ληφθεί η γνώμη ειδικού γεωτεχνικού. «Στις εκσκαφές για την κατασκευή θεμελίων και υπογείων δυστυχώς δεν υπάρχουν αναλυτικά στοιχεία για τα εδάφη κάθε περιοχής», λέει ο κ. Χρηστάκης. «Η εμπειρία μας στην Αθήνα μας βοηθάει να αναγνωρίσουμε τα καλά ή προβληματικά εδάφη και να γνωρίζουμε τα πιο δύσκολα σημεία – για παράδειγμα τις περιοχές όπου κάποτε υπήρχαν ρέματα, όπως η Κυψέλη, η Φωκίωνος, η λεωφόρος Αλεξάνδρας. Αυτό που σώζει την Αττική είναι ότι στα περισσότερα σημεία τα εδάφη είναι βραχώδη ή ημιβραχώδη».

Η κατάρρευση του κτιρίου είναι από χθες πρώτο θέμα συζήτησης στην κοινότητα των μηχανικών. «Σύμφωνα με όσες εικόνες έχουμε δει, το κτίριο πρώτα έγειρε, χωρίς να πέσει. Δεν μπορώ να πω με σιγουριά ότι αυτό ήταν αποτέλεσμα καλής κατασκευής, σίγουρα όμως αυτό έδωσε χρόνο αντίδρασης στους ενοίκους και αυτό είναι θετικό», εκτιμά η Ευλαλία Λαμπρινού, πολιτικός μηχανικός.

«Αυτό είναι πάντα το ζητούμενο στους κανονισμούς, ακόμη και στην περίπτωση σεισμού: να πάθει βλάβη το κτίριο, αλλά να μην καταρρεύσει άμεσα. Στη συγκεκριμένη περίπτωση πιστεύω ότι δεν είχε γίνει γεωτεχνική μελέτη, ώστε να αποτιμήσει σωστά την επικινδυνότητα των εδαφών, ούτε και μελέτη αντιστήριξης. Αντ’ αυτού “γύμνωσαν” το κτίριο από τη μια πλευρά, υποεκτιμώντας την επικινδυνότητα».

Προσοχή πρέπει να υπάρχει όχι μόνο κατά τις εκσκαφές αλλά και κατά τις κατεδαφίσεις. Οπως εξηγεί ο Αλέξανδρος Χρηματόπουλος, ιδιοκτήτης τεχνικής εταιρείας με μεγάλη εμπειρία στις κατεδαφίσεις, η παλαιότητα των κτιρίων παίζει κρίσιμο ρόλο. «Συχνά χρειάζονται αντιστηρίξεις και πολύ προσεκτική δουλειά. Στην πράξη πρέπει πάντα να χρησιμοποιείς κάποιου είδους αντιστήριξη, γιατί δεν μπορείς να γνωρίζεις τη στατική κατάσταση των γειτονικών κτιρίων».

Δικαστική μάχη

Πάντως στις περιπτώσεις κατάρρευσης, ακόμη και αν δεν υπάρξουν θύματα, οι περιπλοκές δεν τελειώνουν με το γεγονός. Ο κ. Χρηστάκης κλήθηκε πριν από λίγα χρόνια ως εμπειρογνώμονας να υπερασπιστεί έναν ιδιοκτήτη κατοικίας που βρέθηκε σε ανάλογη θέση. «Επρόκειτο για ένα τριώροφο κτίριο του ’50. Στο διπλανό οικόπεδο ξεκίνησαν να σκάβουν για την κατασκευή μιας επταώροφης οικοδομής με δύο υπόγεια. Κατά την εκσκαφή δεν είχαν λάβει κανένα μέτρο ασφαλείας. Παραμονή Χριστουγέννων, το τριώροφο πήρε κλίση. Ευτυχώς ο άνθρωπος δεν κινδύνευσε καθώς το κτίριο δεν κατέρρευσε. Ομως έπρεπε να κατεδαφιστεί. Ο ιδιοκτήτης βρήκε τον μπελά του γιατί η εταιρεία που ανέγειρε την επταώροφη στο διπλανό οικόπεδο δεν αποδεχόταν την ευθύνη, πήρε μια πραγματογνωμοσύνη ότι… δεν συντηρούνταν τα θεμέλια του κτιρίου και γι’ αυτό κατέρρευσε. Η υπόθεση βρίσκεται στα δικαστήρια εδώ και μερικά χρόνια και ο ιδιοκτήτης του κτιρίου δεν έχει ακόμη αποζημιωθεί για την καταστροφή της περιουσίας του. Η επταώροφη οικοδομή όμως ολοκληρώθηκε».

Οσο για τις συγκεκριμένες περιπτώσεις, τα δύο γειτονικά οικόπεδα στην περιοχή «Καμπά» των Πετραλώνων προέρχονται από μεγαλύτερο οικόπεδο που δόθηκε σε διανομή το 1927 και κατόπιν κατατμήθηκε το 1950 σε μικρότερα οικόπεδα. Το κτίριο που κατεδαφίστηκε στην οδό Αλκμήνης 20 ήταν ένα διώροφο κτίριο με ισόγειο κατάστημα και αποθήκη που ανεγέρθη το 1956. Η πολυκατοικία που κατέρρευσε χτίστηκε με βάση οικοδομική άδεια του 1973 και ανεγέρθη σταδιακά, φθάνοντας τελικά στους τέσσερις ορόφους.