Οι παραβιάσεις του εθνικού εναέριου χώρου από τουρκικά εναέρια μέσα επανέρχεται ως πρακτική, καθώς πάνω από το Αιγαίο καταγράφεται από την αρχή του έτους, και τους δύο τελευταίους μήνες ακόμη εντονότερα, μια τάση αύξησής τους, ενώ νέο στοιχείο αποτελεί πλέον το ότι αυτές δεν γίνονται κατά κύριο λόγο από μαχητικά αεροσκάφη, αλλά από UAV διαφόρων τύπων.

Επί της ουσίας η Αγκυρα υιοθετεί τη λογική των φθηνών παραβιάσεων με μηδενικό ρίσκο, υποχρεώνοντας την Αθήνα σε επικίνδυνες αναχαιτίσεις με υψηλό, μάλιστα, οικονομικό κόστος. Το κόστος ενός μαχητικού F-16 που θα απογειωθεί για μια αποστολή αναγνώρισης και αναχαίτισης ανέρχεται σε περίπου 20.000 ευρώ ανά ώρα πτήσης, ενώ το ανάλογο τίμημα για ένα Bayraktar που παραβιάζει τον εθνικό εναέριο χώρο μπορεί να είναι και δέκα φορές μικρότερο, και μάλιστα χωρίς κίνδυνο για την ανθρώπινη ζωή.

Η μεγάλη αύξηση

Από τις μηδενικές τουρκικές παραβιάσεις του 2024, που ήταν το έτος πλήρους παύσης οποιασδήποτε κινητικότητας στον αέρα, το 2025 ο αριθμός τους ανέβηκε στις 225. Φέτος, προτού ακόμη τελειώσει το καλοκαίρι, έχουν καταγραφεί συνολικά 433 παραβιάσεις, ήδη σχεδόν διπλάσιες από εκείνες του προηγούμενου έτους και με τάση σαφώς ανοδική. Μάλιστα, φέτος η Αγκυρα έχει επανέλθει και στις παραβιάσεις που οδηγούν σε εικονικές αερομαχίες, κάτι που επίσης τα τελευταία τρία χρόνια είχε σταματήσει να συμβαίνει πάνω από το Αιγαίο. Τα νούμερα αυτά, βέβαια, ωχριούν σε σχέση με εκείνα των χρόνων της κρίσης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Μόνο τον πρώτο μήνα του 2023 και τις ημέρες έως τους σεισμούς της 6ης Φεβρουαρίου είχαν καταγραφεί 1.172 παραβιάσεις, ενώ το 2022 είχαν γίνει συνολικά 11.258 παραβιάσεις.

Φυσικά η κατάσταση απέχει πολύ από το 2022, που ήταν το έτος κορύφωσης της όξυνσης στο πεδίο των ελληνοτουρκικών σχέσεων, ωστόσο τόσο στο υπουργείο Εξωτερικών όσο και στο αρμόδιο για την επιχειρησιακή ευθύνη των Ενόπλων Δυνάμεων υπουργείο Εθνικής Αμυνας γίνεται ανάλυση και των ποιοτικών στοιχείων των παραβιάσεων. Η πιο ουσιαστική ποιοτική διαφορά σε σύγκριση με την κατάσταση που επικρατούσε πάνω από το Αιγαίο πριν από τους σεισμούς της 6ης Φεβρουαρίου 2023 είναι, όπως προαναφέρθηκε, ότι οι περισσότερες παραβιάσεις του εθνικού εναέριου χώρου γίνονται πια από μη επανδρωμένα αεροχήματα (UAV), που διαθέτουν όλοι οι κλάδοι (Ναυτικό, Αεροπορία, Στρατός Ξηράς) των τουρκικών ενοπλων δυνάμεων (ΤΕΔ) και οι τουρκικές δυνάμεις ασφαλείας (στρατοχωροφυλακή και ΜΙΤ). Χρησιμοποιούνται κυρίως τα Bayraktar, τα Aksungur και τα ANKA-S. Μόνο τον Αύγουστο (έως και τις 12/8) είχαν γίνει συνολικά 97 παραβιάσεις του εθνικού εναέριου χώρου, εκ των οποίων οι 72 από UAV. Κάποιες έγιναν από F-16, αλλά και από αεροσκάφη ναυτικής συνεργασίας τύπων CN-235 ή ATR-72, όπως άλλωστε συνηθίζεται τα τελευταία, πολλά χρόνια. Το δόγμα της ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας (Π.Α.) παραμένει εστιασμένο στην επιχειρησιακή λογική της παραμονής στον αέρα, έως ότου αναχαιτιστούν και φύγουν πάνω από το Αιγαίο όλα τα τουρκικά αεροσκάφη που εισήλθαν σε περιοχή ευθύνης της Αθήνας.

Το νέο στοιχείο, δηλαδή η υλοποίηση της συντριπτικής πλειονότητας των παραβιάσεων από UAV, φέρνει στην επιφάνεια ένα πολύ βασικό πρόβλημα, το οποίο αφορά την «ασυμμετρία» που εκ των πραγμάτων προκύπτει στο πλαίσιο μιας αναχαίτισης. Για την Π.Α., ραχοκοκαλιά των αναχαιτίσεων παραμένουν τα διαφόρων τύπων F-16 και φυσικά και τα Μιράζ 2000-5, γεγονός που σημαίνει, όπως προαναφέρθηκε, αυξημένο οικονομικό κόστος.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις που βασίζονται σε διεθνώς διαθέσιμα στοιχεία κόστους πτήσης, το λειτουργικό κόστος μαχητικών F-16 και συνυπολογίζοντας καύσιμα, συντήρηση, αναλώσιμα και φθορά υλικού, για μία ώρα πτήσης μπορεί να είναι της τάξης των 20.000 ευρώ ανά αεροσκάφος. Κατά συνέπεια, η αποστολή ενός F-16 για αναγνώριση ή (και) αναχαίτιση UAV μπορεί να συνεπάγεται αυτό το κόστος, ανάλογα με το προφίλ και τη διάρκεια της αποστολής. Η αποστολή διαρκεί περίπου 40-60 λεπτά και εμπλέκει ένα ή δύο αεροσκάφη. Αν το ζήτημα εξεταστεί συνολικά, το κόστος μίας αναχαίτισης δεν μπορεί, βεβαίως, να αποτιμηθεί μόνο ως κόστος ώρας πτήσης. Ενα μέρος αυτής της δραστηριότητας εντάσσεται ούτως ή άλλως στον κύκλο εκπαίδευσης, ετοιμότητας και διατήρησης επιχειρησιακής ικανότητας των πληρωμάτων και των μέσων.

Οι καθημερινές αναχαιτίσεις προσφέρουν τη δυνατότητα ρεαλιστικής εκπαίδευσης όχι μόνο των χειριστών, αλλά και συνολικά του συστήματος αεράμυνας: από τον εντοπισμό και την αναγνώριση ενός ίχνους μέχρι τον συντονισμό, την αντίδραση και την ολοκλήρωση της αποστολής. Παράλληλα, δοκιμάζονται στην πράξη οι διαδικασίες διοίκησης και ελέγχου, η συνεργασία διαφορετικών μέσων και σχηματισμών και η συνολική ικανότητα άμεσης ανταπόκρισης σε πραγματικό χρόνο του συστήματος χρονικών ετοιμοτήτων του συνόλου των Ενόπλων Δυνάμεων.

Ποια είναι, τέλος, σύμφωνα με αρμόδιες πηγές, τα χαρακτηριστικά των τελευταίων δραστηριοτήτων των τουρκικών UAV; Συχνά καταγράφεται μαζική είσοδος UAV από τρεις κατευθύνσεις, Βόρειο – Κεντρικό – Νοτιοανατολικό Αιγαίο, και κάποιες φορές και από το FIR Κύπρου. Κατά κανόνα η διαδικασία εντοπισμού – αναγνώρισης επιβάλλει τη διαδικασία αναγνώρισης από αεροσκάφη χρονικών ετοιμοτήτων (readiness). Τα UAV αντιμετωπίζονται, από πλευράς αεράμυνας, όπως κάθε άλλο άγνωστο ή παραβατικό εναέριο ίχνος. Η αναχαίτισή τους από μαχητικά αεροσκάφη εξασφαλίζει τη φυσική αναγνώριση και ταυτοποίηση του μέσου, την παρακολούθηση της δραστηριότητάς του, και ενισχύει την τεκμηρίωση της παρουσίας του, ιδίως όταν καταγράφονται παραβάσεις των κανόνων εναέριας κυκλοφορίας ή παραβιάσεις του εθνικού εναέριου χώρου.