Ματίνα Χαρκοφτάκη, Δέσποινα Κόντη

Η ελληνική αμυντική βιομηχανία εισέρχεται σε μια περίοδο εκτεταμένου μετασχηματισμού, καθώς δίπλα στις παραδοσιακές αμυντικές επιχειρήσεις αναπτύσσεται ένα νέο παραγωγικό οικοσύστημα στο οποίο συμπράττουν κρατικοί οργανισμοί, μεγάλοι βιομηχανικοί όμιλοι, εταιρείες τεχνολογίας και νεοφυείς επιχειρήσεις. Η ευρωπαϊκή στροφή προς την ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας, μέσω του σχεδίου ReArm Europe, που φιλοδοξεί να κινητοποιήσει έως και 800 δισ. ευρώ για την ενίσχυση της αμυντικής ικανότητας της Ευρωπαϊκής Ενωσης, σε συνδυασμό με τη δέσμευση της ελληνικής κυβέρνησης για συμμετοχή της εγχώριας βιομηχανίας κατά 25% στα νέα εξοπλιστικά προγράμματα, δημιουργεί για πρώτη φορά τις προϋποθέσεις ώστε η χώρα να αποκτήσει ισχυρότερη παραγωγική βάση σε έναν κλάδο όπου μέχρι σήμερα κυριαρχούσαν οι εισαγωγές. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της αγοράς, η συμμετοχή αυτή μπορεί να μεταφραστεί σε έργα συνολικής αξίας περίπου 750 εκατ. ευρώ για τις ελληνικές επιχειρήσεις.

Η εικόνα της αμυντικής βιομηχανίας δεν περιορίζεται πλέον στην κατασκευή οπλικών συστημάτων. Διαμορφώνεται ένα ευρύτερο τεχνολογικό οικοσύστημα, στο οποίο συνυπάρχουν δημόσιοι φορείς, μεγάλες ιδιωτικές εταιρείες, εξειδικευμένες αμυντικές βιομηχανίες και νεοφυείς επιχειρήσεις που αναπτύσσουν εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, αυτόνομα συστήματα, αισθητήρες, λύσεις κυβερνοασφάλειας, αντι-drone τεχνολογίες και μη επανδρωμένα μέσα. Σε πολλές περιπτώσεις πρόκειται για τεχνολογίες διττής χρήσης, οι οποίες μπορούν να αξιοποιηθούν τόσο σε στρατιωτικές όσο και σε πολιτικές εφαρμογές, διευρύνοντας σημαντικά τις προοπτικές εμπορικής αξιοποίησής τους.

Καθοριστική παραμένει η συμβολή των κρατικών αμυντικών οργανισμών. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Ελληνικής Αεροπορικής Βιομηχανίας (ΕΑΒ), η οποία ανέπτυξε το εγχώριο σύστημα αντιμετώπισης μη επανδρωμένων αεροσκαφών «Κένταυρος», αξιοποιώντας τεχνολογίες ηλεκτρονικού πολέμου για τον εντοπισμό, την παρεμβολή και την εξουδετέρωση εχθρικών drones. Το σύστημα σχεδιάστηκε από Ελληνες μηχανικούς της ΕΑΒ και δοκιμάστηκε σε πραγματικές επιχειρησιακές συνθήκες στην Ερυθρά Θάλασσα, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής επιχείρησης «Ασπίδες», όπου, σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, παρουσίασε ιδιαίτερα θετικά αποτελέσματα. Η εξέλιξη αυτή ενίσχυσε το ενδιαφέρον ξένων χωρών, ενώ η ΕΑΒ προχωράει πλέον στη συστηματική παραγωγή του στις εγκαταστάσεις της στο Σχηματάρι, επιβεβαιώνοντας ότι η ελληνική βιομηχανία μπορεί να αναπτύσσει ανταγωνιστικά συστήματα υψηλής τεχνολογίας με εξαγωγικές δυνατότητες.

Η κινητικότητα, ωστόσο, δεν εξαντλείται στις κρατικές βιομηχανίες. Η αυξημένη δυναμική για τον κλάδο οδηγεί και μεγάλους ελληνικούς ομίλους σε στρατηγικές συνεργασίες με κορυφαίες διεθνείς εταιρείες, ενισχύοντας την παραγωγική βάση της χώρας. Σε αυτή την κατεύθυνση κινείται η συνεργασία της ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ με τη Rheinmetall, η οποία αποσκοπεί στην υποστήριξη των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων με νέα τακτικά επίγεια συστήματα, στην αναβάθμιση υφιστάμενων μέσων και στην παροχή ολοκληρωμένης υποστήριξης καθ’ όλο τον κύκλο ζωής τους. Η γερμανική Rheinmetall βρίσκεται στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής αμυντικής ανασυγκρότησης, καταγράφοντας το 2025 πωλήσεις 9,9 δισ. ευρώ.

Η Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία (ΕΑΒ) ανέπτυξε το εγχώριο σύστημα αντιμετώπισης μη επανδρωμένων αεροσκαφών «Κένταυρος», αξιοποιώντας τεχνολογίες ηλεκτρονικού πολέμου για τον εντοπισμό, την παρεμβολή και την εξουδετέρωση εχθρικών drones.

Ενδεικτική της στροφής της ελληνικής βιομηχανίας προς την άμυνα είναι και η επέκταση του M Technologies Hub της Metlen στον Βόλο. Το συγκρότημα, συνολικής επένδυσης 240 εκατ. ευρώ, διαθέτει ήδη τέσσερις παραγωγικές μονάδες και προβλέπεται να επεκταθεί σε έξι. Η M Technologies, ο αμυντικός και τεχνολογικός βραχίονας του ομίλου, έχει εξελιχθεί τα τελευταία 25 χρόνια από κατασκευαστή μεταλλικών κατασκευών για τα άρματα Leopard σε στρατηγικό βιομηχανικό εταίρο κορυφαίων διεθνών αμυντικών ομίλων. Σήμερα κατασκευάζει κρίσιμα υποσυστήματα για τα άρματα Leopard και το πρόγραμμα Patriot, ενώ μέσω της συνεργασίας της με τη Naval Group θα συμμετάσχει και στην κατασκευή υποβρυχίων για το πολεμικό ναυτικό της Ολλανδίας. Στόχος είναι το αμυντικό hub να απασχολεί περισσότερους από 1.000 εργαζομένους έως το τέλος του 2027.

Στο μεταξύ, μια μικρή αλλά κρίσιμη μάζα νεοφυών επιχειρήσεων αναπτύσσει το τελευταίο διάστημα αμυντικές καινοτομίες που ταξιδεύουν από την Ελλάδα μέχρι τη Μαλαισία, την Ιαπωνία και την Κορέα.

Τέτοια είναι η περίπτωση της Velos Rotors, η οποία τα τελευταία χρόνια σχεδιάζει και συναρμολογεί από το στρατηγείο της στο Ξυλόκαστρο ηλεκτρικά μη επανδρωμένα ελικόπτερα για διττή χρήση. Αυτά μεταφέρουν από ανθρώπινα όργανα για μεταμόσχευση μέχρι αισθητήρες lidar για τη χαρτογράφηση μιας περιοχής ή και μαγνητόμετρα για να εντοπιστούν νάρκες. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν ακόμη και για στρατιωτικούς σκοπούς. Μέσα στον επόμενο μήνα, όπως αναφέρει ο συνιδρυτής της, Αρης Κολοκυθάς, θα λανσάρει και νέο, πιο ευέλικτο μοντέλο, που αναπτύσσει η εταιρεία εδώ και ένα χρόνο, το οποίο προορίζεται κυρίως για αμυντική χρήση, όπως για παράδειγμα για τη χαρτογράφηση και αναγνώριση στόχων.

Καινοτομίες στον βυθό φέρνει και η ομάδα της Sotiria Technology, που αναπτύσσει συστήματα για την υποθαλάσσια επιτήρηση κρίσιμων υποδομών. Η εταιρεία έκανε τα πρώτα της βήματα τον Νοέμβριο του 2021 και ταξίδεψε έως τη Βοστώνη, αφού επελέγη από το ΝΑΤΟ για να συμμετάσχει στο πρόγραμμα «Diana».

Στο κλειστό «κλαμπ» των εταιρειών που αναπτύσσουν αμυντικές τεχνολογίες εντάσσεται και η Delian Alliance Industries, εταιρεία την οποία ίδρυσαν Ελληνες που δούλεψαν σε μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας, όπως Apple, Palantir και Facebook. Η ελληνική startup ξεκίνησε τα πρώτα της βήματα αναπτύσσοντας πύργους επιτήρησης εξοπλισμένους με θερμικές κάμερες και ραντάρ, με σκοπό ως άγρυπνοι φρουροί να εντοπίζουν απειλές.

Σε βιομηχανία υψηλής τεχνολογίας, με παραγωγικές μονάδες σε Ηνωμένο Βασίλειο και ΗΠΑ, εκεί όπου χτυπάει η καρδιά της αμυντικής βιομηχανίας, εξελίσσεται η νεοφυής εταιρεία iCOMAT του Ευάγγελου Ζυμπελούδη. Η ελληνικού DNA εταιρεία μπορεί να παράγει πιο ελαφρά αλλά και χαμηλότερου κόστους εξαρτήματα για τον κλάδο της άμυνας, της αεροναυπηγικής αλλά και του Διαστήματος.

Πέρα από τις ίδιες τις επιχειρήσεις, σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του νέου σκηνικού διαδραματίζουν και οι θεσμοί που συνδέουν την έρευνα, την καινοτομία και τις επιχειρησιακές ανάγκες των Ενόπλων Δυνάμεων. Σε αυτό το πλαίσιο, το Ελληνικό Κέντρο Αμυντικής Καινοτομίας (ΕΛΚΑΚ) επιχειρεί να λειτουργήσει ως ο συνδετικός κρίκος μεταξύ των Ενόπλων Δυνάμεων, της αμυντικής παραγωγής και του ελληνικού οικοσυστήματος καινοτομίας. Με ετήσιο προϋπολογισμό που υπερβαίνει τα 100 εκατ. ευρώ, το Κέντρο προωθεί διαγωνισμούς και έργα στρατηγικής σημασίας.

Ιδιαίτερη διάσταση αποκτά και η συμμετοχή της Ελλάδας στην αμερικανική πρωτοβουλία «Pax Silica», μέσω της οποίας οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν να διαμορφώσουν ένα δίκτυο εταίρων στους κρίσιμους τομείς της τεχνητής νοημοσύνης και των ψηφιακών υποδομών. Η πρωτοβουλία καλύπτει ολόκληρη την αλυσίδα αξίας, από τα κέντρα δεδομένων έως τα κρίσιμα ορυκτά και την υπολογιστική ισχύ, τομείς που πλέον αποτελούν βασικούς πυλώνες της αμυντικής βιομηχανίας.

Σε αυτό το περιβάλλον, η Ελλάδα επιδιώκει να αποκτήσει κομβικό ρόλο. Οι παραδοσιακές ευρωπαϊκές αγορές κέντρων δεδομένων, όπως η Φρανκφούρτη, το Παρίσι και το Δουβλίνο, εμφανίζουν σημάδια κορεσμού, στρέφοντας το ενδιαφέρον των επενδυτών σε νέους προορισμούς. Με την εγκατεστημένη ισχύ στην Ευρώπη να αναμένεται να αυξηθεί από περίπου 18 GW σήμερα σε σχεδόν 60 GW, δημιουργούνται σημαντικές προοπτικές για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, όπου η Ελλάδα διεκδικεί μερίδιο των νέων επενδύσεων.

Παράλληλα, η χώρα διαθέτει ένα αναπτυσσόμενο οικοσύστημα ημιαγωγών, με περισσότερες από 80 επιχειρήσεις να δραστηριοποιούνται στον κλάδο και περίπου 35 από αυτές να κατέχουν εξειδικευμένη θέση στην αλυσίδα αξίας. Το πλέγμα αυτό αποτιμάται σε περίπου 500 εκατ. ευρώ και απασχολεί περισσότερους από 3.000 εργαζομένους υψηλής εξειδίκευσης, αποτελώντας μια σημαντική βάση για την περαιτέρω ανάπτυξη προηγμένων τεχνολογιών με εφαρμογές τόσο στην οικονομία όσο και στην άμυνα.