Δύο θέματα, στον απόηχο των δηλώσεων των προέδρων ΗΠΑ και Τουρκίας, Ντόναλντ Τραμπ και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, για τα μαχητικά αεροσκάφη πέμπτης γενιάς F-35, έθεσε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης κατά την παρουσία του στη σύνοδο του ΝΑΤΟ. Πρώτον, ο κ. Μητσοτάκης ήγειρε το θέμα του casus belli. Αν και δεν θέλησε να σχολιάσει ευθέως τις δηλώσεις των κ. Τραμπ και Ερντογάν, εντούτοις υπογράμμισε πως «τη στιγμή που η χώρα μου αντιμετωπίζει casus belli από την Τουρκία σε περίπτωση που ασκήσουμε το έννομο δικαίωμά μας να επεκτείνουμε τα χωρικά μας ύδατα, πιστεύω ότι πρέπει να είναι σαφές ότι πρέπει να ληφθούν υπόψη οι ευαισθησίες όλων των μελών του NATO», προσθέτοντας πως «είμαστε μια αμυντική συμμαχία και είμαι βέβαιος ότι αυτές οι εκκρεμότητες μπορούν να επιλυθούν στο πνεύμα της σχέσης καλής γειτονίας και της συνεργασίας».

«Εχει έρθει η ώρα»

Δεύτερον, ο κ. Μητσοτάκης σημείωσε για τα F-35, που όπως φαίνεται είναι πιθανό να καταλήξουν στην Τουρκία, πως δεν είναι δουλειά της Ελλάδας να υποδείξει στις ΗΠΑ πού θα πουλήσουν όπλα, αλλά σημείωσε πως «παρατηρώ ότι αυτή τη στιγμή υπάρχουν νομικά εμπόδια για να πωληθούν τα αεροπλάνα στην Τουρκία», προσθέτοντας πως η Ελλάδα έχει παραγγείλει τα δικά της αεροπλάνα. Λίγο αργότερα ο πρωθυπουργός επανήλθε κατά τη συνέντευξη Τύπου στο θέμα του casus belli χαρακτηρίζοντάς το «μια ιστορική ανορθογραφία, η οποία δεν συνάδει ούτε με τη Διακήρυξη των Αθηνών ούτε με το καλό κλίμα που θέλουμε να χτίσουμε ως δύο γειτονικές χώρες. Πρόκειται για μια απειλή πολέμου που υφίσταται από το 1995», είπε, καταλήγοντας πως «έχει έρθει η ώρα πια να την αφήσουμε πίσω».

Βήματα προόδου

Την ίδια ώρα που οι δηλώσεις του κ. Μητσοτάκη για το casus belli σχολιάζονταν αρνητικά από τον τουρκικό Τύπο, ο πρωθυπουργός ήταν πολύ προσεκτικός στις δηλώσεις του για τον κ. Ερντογάν. «Οι δύο χώρες», είπε, «έχουν κάνει βήματα προόδου σε τομείς όπως το μεταναστευτικό», τονίζοντας ότι «η σημαντική διαφορά με την Τουρκία είναι η οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών», και συμπλήρωσε πως θα συνεχίσει να μιλάει με τον πρόεδρο Ερντογάν· «ακόμη και αν δεν λύσουμε το μεγαλύτερο πρόβλημά μας, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορούμε να ζούμε ειρηνικά και να συνεργαζόμαστε σε άλλους τομείς», ανέφερε.

Από εκεί και πέρα, ο πρωθυπουργός σε άλλο σημείο της τοποθέτησής του υπογράμμισε ότι η Ελλάδα έχει τηρήσει τη δέσμευση για τις αμυντικές δαπάνες. «Η χώρα μου βρίσκεται σε μια πολύ ευαίσθητη γειτονιά, που αντιμετωπίζει γεωπολιτικές προκλήσεις. Πάντα τηρούσαμε τη δέσμευσή μας ως προς τις δαπάνες που προβλέπει το ΝΑΤΟ, ακόμη και σε περιόδους αυστηρής λιτότητας, και σήμερα είμαστε μία από τις πέντε χώρες που βρίσκονται στις πρώτες θέσεις στο ΝΑΤΟ όσον αφορά τις αμυντικές δαπάνες».

Μεγάλο μέρος του «παζαριού» που προηγήθηκε της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ αφορά τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας. Η Ελλάδα όπως και πολλές ακόμα χώρες της Ευρώπης δεν ήθελαν να δεσμευτούν για την οικονομική βοήθεια που θα μπορεί να χορηγηθεί στην Ουκρανία και το 2027. Γι’ αυτό και στη λεκτική διατύπωση που χρησιμοποιήθηκε στη διακήρυξη της συνόδου της Αγκυρας, η υπόσχεση για το 2027 διατυπώνεται με το ρήμα «επιβεβαιώνουν» αντί «δεσμεύονται» για την ανάγκη να υπάρξει τουλάχιστον ισόποση χρηματοδότηση στην Ουκρανία με τη φετινή.

Στα 70 δισ. ευρώ που πρέπει να δώσουν τα κράτη-μέλη στην Ουκρανία, στην Ελλάδα αναλογεί ένα ποσό περί τα 600 εκατ. ευρώ, ωστόσο λόγω του πολύ μεγάλου παζαριού που έχει προηγηθεί στο Βορειοατλαντικό Συμβούλιο (NAC) η συμβολή αυτή θα είναι κατά τι μικρότερη. Τόσο σε αυτή τη σύνοδο όσο και όλο το προηγούμενο χρονικό διάστημα, οι Ουκρανοί, συνεπικουρούμενοι από εταίρους της Ελλάδας στην Ε.Ε. και στο ΝΑΤΟ, ζητούν πρόσβαση σε αντιαεροπορικά συστήματα, με τους Patriot να βρίσκονται στην κορυφή της λίστας. Η Ελλάδα ωστόσο παραμένει αρνητική σε αυτό το ενδεχόμενο, όπως και όλες τις υπόλοιπες φορές που ζητήθηκε κάτι τέτοιο.

Η αμυντική βιομηχανία

Η διακήρυξη της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ περιλαμβάνει αρκετές θετικές διατυπώσεις σχετικά με την ανάγκη ενίσχυσης της βιομηχανικής βάσης των κρατών-μελών του Βορειοατλαντικού Συμφώνου. Αν και για την Ελλάδα αποτελεί μία ακόμα ευκαιρία, καθώς ήδη εξελίσσονται αρκετά προγράμματα προμήθειας συστημάτων που αφορούν όλους τους κλάδους των Ενόπλων Δυνάμεων, μεγάλο ερώτημα παραμένει σε τι βαθμό μπορεί να κινητοποιηθεί η εγχώρια αμυντική βιομηχανία προκειμένου να συμμετάσχει ενεργά και να αποκτήσει πολύτιμη τεχνογνωσία. Περιττό να ειπωθεί ότι οι συγκεκριμένες παράγραφοι της διακήρυξης «φωτογραφίζουν» σε σημαντικό βαθμό τον ρόλο που φιλοδοξεί να διαδραματίσει και η Αγκυρα στον επανεξοπλισμό της Ευρώπης.