Όταν ανεβαίνει ο πληθωρισμός, τα πραγματικά εισοδήματα υποχωρούν και τα νοικοκυριά πιέζονται. Κάτω από την πίεση των πολιτών και της αντιπολίτευσης, οι κυβερνήσεις δεν μπορούν να μείνουν αμέτοχες. Έτσι, λαμβάνουν μέτρα «για την ακρίβεια».

Συνήθως, δεν έχουν επιλογή.

Και συνήθως, τα μέτρα είναι βεβιασμένα, ασύμβατα με τη μακροσκοπική οικονομική λογική και αναποτελεσματικά. Όταν είναι αστόχευτα, είναι επίσης και παράλογα και συχνά αντιπαραγωγικά, αφού στηρίζουν την κατανάλωση σε μια στιγμή όπου η μείωση του πληθωρισμού απαιτεί συγκράτησή της.

Για να λέμε την αλήθεια, η κυβέρνηση δεν είχε μπροστά της πολλές επιλογές που να έχουν λογική –όχι μόνο οικονομική, αλλά και κοινωνική. Όποια κι αν είναι η κυβέρνηση, σε όποια χώρα κι αν βρίσκεται, ξέρει ότι διαπράττει λάθος, είναι όμως εγκλωβισμένη. Ιδίως όταν της κάνουν και διαδηλώσεις έξω από το Υπουργείο Οικονομικών.

Συγχώρεση

Λύσεις, επί μέρους, υπάρχουν, αλλά όλες είναι μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες. Το ασυγχώρητο λάθος δεν είναι πως η κυβέρνηση έλαβε μέτρα που θα έχουν μικρό αποτύπωμα στην κοινωνία. Ούτε ότι θα παινεύεται πως ξόδεψε ακόμα 70 εκατ. ευρώ «για την κοινωνία», τα οποία όμως η κοινωνία θα αισθανθεί λίγο έως και καθόλου. Αυτά είναι μέρος της πολιτικής πραγματικότητας.

Το ασυγχώρητο είναι άλλο. Τα μέτρα που έχουν λογική, που σχετίζονται με τα καύσιμα, την ενέργεια και τις δομές της οικονομίας, δεν τα έλαβε ποτέ. Αν τα λάβει σήμερα, δεν θα τα αισθανθεί η κοινωνία εντός ορισμένων μηνών, και σίγουρα δεν θα τα αισθανθεί πριν τις εκλογές. Εξάλλου, η γνωστή πλέον λίστα αληθινών μεταρρυθμίσεων, πραγματικά «εμβληματικών» μέτρων και αποφάσεων με μόνιμο θετικό αποτύπωμα στην κοινωνία, δεν μπορεί να αντιμετωπίσει την σημερινή, νέα, ακρίβεια. Θα μπορούσε, μόνο να είχε θεωρηθεί επείγουσα μετά το προηγούμενο κύμα πληθωρισμού, κάτι που δεν έγινε, αφού μόλις υποχώρησε ο πληθωρισμός, «πνάσαμε».

Για να είμαστε δίκαιοι, ούτε η αντιπολίτευση ζήτησε αληθινά μέτρα. Όλες οι συζητήσεις είναι για το είδος της ασπιρίνης, η οποία ολίγον θα βοηθήσει στο κάταγμα: Κανένας δεν ενδιαφέρεται για το κάταγμα. Και, όταν η συζήτηση πάει στην στόχευση, ποτέ δεν «υπάρχει χρόνος» για στόχευση, διότι η δουλειά προετοιμασίας δεν έγινε ποτέ. Άλλη μια κολάσιμη αμαρτία.

Στο δια ταύτα, τα μέτρα που αποφάσισε να λάβει η κυβέρνηση αποσκοπούν στην ανακούφιση του διαθέσιμου εισοδήματος το οποίο απορροφάται από λογαριασμούς, καύσιμα και τρόφιμα, με αποτέλεσμα να περιορίζεται η κατανάλωση.

Τα νοικοκυριά με περιορισμένη ρευστότητα τείνουν να διοχετεύουν μεγαλύτερο μέρος κάθε πρόσθετου ευρώ στις τρέχουσες, άμεσες του ανάγκες. Το ΔΝΤ, εξετάζοντας μέτρα στήριξης στην Ευρώπη, συστήνει προσωρινή και στοχευμένη βοήθεια προς τους πιο ευάλωτους, αντί για οριζόντιες επιδοτήσεις που αυξάνουν το δημοσιονομικό κόστος και μπορούν να συντηρήσουν τη ζήτηση για ενέργεια όταν η προσφορά είναι περιορισμένη.

Οι προσδοκίες

Πρέπει όμως να έχουμε ξεκάθαρες προσδοκίες.

Πρώτο, τα μέτρα δεν αντιστρέφουν τον πληθωρισμό, ο οποίος είναι «ο ρυθμός αύξησης των τιμών». Αυτός ο ρυθμός αύξησης, δεν θα επηρεαστεί από τα μέτρα. Και, παρόλο ότι αναμένουμε σταθεροποίηση, αυτή θα είναι εντελώς εξωγενής.

Δεύτερο, ακόμα κι όταν θα ολοκληρωθούν οι δευτερογενείς επιδράσεις και μετριαστεί ο πληθωρισμός, οι τιμές θα παραμείνουν υψηλές- η «ακρίβεια» δεν τελειώνει με τη σταθεροποίηση των τιμών. Για αυτή την κατάσταση, δεν θα βοηθήσουν τα μέτρα, τα οποία θα είναι ούτως ή άλλως ανεπαίσθητα σε ένα ή δύο μήνες.

Επομένως, ένα πακέτο στήριξης δεν μπορεί από μόνο του να ακυρώσει τις αυξήσεις που έχουν ήδη ενσωματωθεί σε ενοίκια, υπηρεσίες, μεταφορές και καθημερινές αγορές. Εξάλλου δεν είναι αυτός ο σκοπός του, και δεν πρέπει να καλλιεργείται αυτή η προσδοκία με την υπόσχεση ότι η ακρίβεια θα εξαφανιστεί. Η μόνη θεραπεία για αυτό το πρόβλημα, είναι η αύξηση των εισοδημάτων και ιδίως των μισθών.

Η ανακούφιση των μέτρων προστατεύει την κατανάλωση και περιορίζει μια απότομη πτώση του βιοτικού επιπέδου. Η προσδοκία, όμως, ότι η καθημερινότητα θα γίνει πιο εύκολη, δεν είναι βάσιμη. Κάτι τέτοιο θα απαιτούσε και πιο σταθερές λύσεις: αύξηση εισοδημάτων και παραγωγικότητας, ανταγωνιστικές αγορές και μικρότερη εξάρτηση από ακριβή ενέργεια.

Σε κάθε περίπτωση, η κυβέρνηση αυτά είχε κι αυτά έκανε. Ο κόσμος δεν πρέπει να περιμένει αισθητή ανακούφιση. Την ίδια ώρα, τα μεγάλα ζητούμενα, οι διαρθρωτικές αλλαγές, η προετοιμασία για την στόχευση, η αντιμετώπιση του ενεργειακού και του δικτύου μεταφοράς, η τολμηρές αποφάσεις για το κυκλοφοριακό, και τα μέτρα για διάχυση του οφέλους από τις ΑΞΕ, πρέπει να ξεκινήσουν. Αν, δηλαδή, θέλουμε να βγούμε από αυτόν τον κύκλο, όπου δεν κάνει κανείς τίποτε για να θωρακίσει τα νοικοκυριά και τις μικρομεσαίες, και μετά λαμβάνει μέτρα ψευδών υποσχέσεων για να έχει ακόμα κάτι να πει στις δηλώσεις και τις συγκεντρώσεις που έπονται.